Το 2026 ήρθε με θόρυβο – και μάλιστα με τον θόρυβο της ισχύος. Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιβάλλουν τετελεσμένα διά της ισχύος και τον Ντόναλντ Τραμπ να δείχνει ότι δεν διστάζει να θέσει σε εφαρμογή το όποιο σχέδιό του,  λειτουργούν ως προειδοποίηση.

Ο κόσμος μπαίνει σε μια φάση όπου η γεωπολιτική δεν κρύβεται πια πίσω από θεσμούς και κανόνες. Επιβάλλεται. Σε αυτή τη φάση όμως δεν είναι μόνο η στρατιωτική ισχύς που μετράει. Οι αγορές, η τεχνολογία, η ενέργεια και οι αλυσίδες εφοδιασμού παύουν να λειτουργούν ουδέτερα. Γίνονται μέσα πίεσης, αποτροπής και επιρροής. Και ίσως είναι κάτι που θα το δούμε και άμεσα στη Γροιλανδία.

Σε αυτόν τον κόσμο, η γεωοικονομία δεν είναι απλώς ένας όρος – είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η νέα χρονιά.

Ψευδαισθήσεις τέλος

Για δεκαετίες, πιστέψαμε – ή θέλαμε να πιστέψουμε – ότι η παγκοσμιοποίηση θα αποπολιτικοποιήσει την οικονομία. Ότι το εμπόριο θα φέρει σύγκλιση, ότι οι αγορές θα λειτουργούν πάνω και πέρα από συγκρούσεις, ότι η ανάπτυξη θα είναι κοινός στόχος.

Και τώρα δεν μπορούμε παρά να το παραδεχθούμε. Αυτός ο κόσμος έχει τελειώσει. Στη θέση του έρχεται ένας άλλος, πιο ψυχρός και πιο στρατηγικός, όπου τα κράτη χρησιμοποιούν την οικονομία όπως κάποτε χρησιμοποιούσαν τα όπλα.

Η γεωοικονομία δεν είναι θεωρία. Είναι κυρώσεις που δεν αίρονται εύκολα. Είναι τεχνολογίες που δεν εξάγονται. Είναι επιδοτήσεις που δεν αφορούν την αγορά, αλλά την ισχύ. Είναι αποφάσεις για το πού θα στηθούν εργοστάσια, ποιος θα έχει πρόσβαση σε δεδομένα, ποιος θα ελέγχει την ενέργεια του αύριο. Και όλα δείχνουν ότι το 2026 θα είναι το έτος όπου αυτός ο τρόπος σκέψης παγιώνεται.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ το έχουν καταλάβει (ή επιβάλλει) πρώτες. Δεν αντιμετωπίζουν πια την οικονομία ως χώρο ελεύθερου ανταγωνισμού, αλλά ως προέκταση της εθνικής τους ασφάλειας.

Οι νέες γραμμές άμυνας

Η τεχνολογία, οι ημιαγωγοί, η τεχνητή νοημοσύνη, η ενέργεια δεν είναι απλώς κλάδοι ανάπτυξης. Είναι γραμμές άμυνας. Το αμερικανικό μοντέλο μπαίνει στο 2026 με μια ξεκάθαρη λογική: ό,τι είναι στρατηγικό πρέπει να ελέγχεται, να προστατεύεται και, αν χρειαστεί, να χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης. Δεν είναι πια εμπορική πολιτική. Είναι γεωπολιτική με οικονομικά μέσα.

Η Κίνα, από την άλλη, δεν ακολουθεί – απαντά. Και το κάνει με τον δικό της τρόπο. Χτίζοντας αυτάρκεια, εξάγοντας τεχνολογία, δημιουργώντας εναλλακτικά δίκτυα εμπορίου και χρηματοδότησης. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι δεν μπορεί να επιβληθεί στρατιωτικά, αλλά μπορεί να καταστεί αναντικατάστατο οικονομικά. Το 2026 βρίσκει τον δράκο της Ασίας λιγότερο εξαρτημένο, πιο επιλεκτικό και πιο πρόθυμο να χρησιμοποιήσει την οικονομική του βαρύτητα για να επηρεάσει αποφάσεις, συμμαχίες και κανόνες.

Το ερώτημα για την Ευρώπη

Και η Ευρώπη; Η Ευρώπη μπαίνει στο 2026 με ένα ερώτημα που δεν μπορεί πλέον να αποφύγει: θέλει να είναι παίκτης ή απλώς παρατηρητής; Διαθέτει ισχυρή αγορά, ρυθμιστική δύναμη, τεχνογνωσία. Αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε στρατηγική ισχύ. Αν κάτι θα κριθεί μέσα στο τρέχον έτος, είναι το κατά πόσο αυτός ο στόχος της «στρατηγικής αυτονομίας», για τον οποίο ακούμε τους πάντες στη γηραιά ήπειρο να μιλούν, θα γίνει πράξη ή θα μείνει ευφημισμός για αδράνεια.

Η γεωοικονομία, τελικά, δεν υπόσχεται σταθερότητα. Υπόσχεται όμως ειλικρίνεια. Μας αναγκάζει να δούμε τον κόσμο όπως είναι: κατακερματισμένο, ανταγωνιστικό, τεχνολογικά ασύμμετρο. Το 2026 δεν θα είναι η χρονιά της μεγάλης ρήξης. Θα είναι η χρονιά της επιβεβαίωσης. Ότι το παιχνίδι έχει αλλάξει. Και ότι όποιος συνεχίζει να το παίζει με τους κανόνες του χθες, απλώς θα χάσει χωρίς να το καταλάβει.

Πηγή: naftemporiki.gr