Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται άμεσες απαντήσεις, ταχύτητα και ευκολία. Όμως όσο πιο γρήγορα βρίσκεις τη λύση, τόσο λιγότερο αναγκάζεσαι να σκεφτείς. Και αυτό ακριβώς αρχίζει να απασχολεί σοβαρά την επιστημονική κοινότητα: μήπως η συνεχής προσφυγή στα chatbots αποδυναμώνει σταδιακά την ίδια τη σκέψη;
Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι η υπερβολική χρήση εργαλείων AI δεν είναι ουδέτερη για τον εγκέφαλο. Μελέτη του MIT διαπίστωσε ότι άτομα που χρησιμοποίησαν το ChatGPT για τη συγγραφή κειμένων εμφάνισαν χαμηλότερη δραστηριότητα σε εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με τη γνωστική επεξεργασία. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο ήταν ότι δυσκολεύονταν να ανακαλέσουν ή να εξηγήσουν σημεία των ίδιων τους των κειμένων, σε σύγκριση με όσους εργάστηκαν χωρίς βοήθεια AI.
Παρόμοια εικόνα προέκυψε και από κοινή έρευνα του Carnegie Mellon και της Microsoft, αυτή τη φορά σε επαγγελματικό περιβάλλον. Οι εργαζόμενοι που βασίζονταν περισσότερο στα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα κριτικής σκέψης. Όσο αυξανόταν η εμπιστοσύνη στο σύστημα, τόσο μειωνόταν η ανάγκη αμφισβήτησης, ελέγχου και ανεξάρτητης επίλυσης προβλημάτων. Με απλά λόγια, η παραγωγικότητα ανέβαινε, αλλά η πνευματική εγρήγορση υποχωρούσε.
Το παράδοξο στην εκπαίδευση
Στο σχολικό περιβάλλον, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Έρευνα στη Βρετανία έδειξε ότι οι μαθητές αναγνωρίζουν διπλή επίδραση της AI. Από τη μία, η συντριπτική πλειονότητα δήλωσε ότι βελτίωσε δεξιότητες όπως η δημιουργικότητα, η μελέτη και η κατανόηση δύσκολων εννοιών. Από την άλλη, έξι στους δέκα εκτίμησαν ότι μακροπρόθεσμα η χρήση AI υπονομεύει βασικές σχολικές δεξιότητες.
Ένα σημαντικό ποσοστό παραδέχτηκε μάλιστα ότι η εργασία έγινε «υπερβολικά εύκολη», χωρίς να απαιτεί ουσιαστική προσπάθεια ή σκέψη. Αυτό το στοιχείο ενισχύει τον φόβο ότι το AI μπορεί να μετατραπεί από εργαλείο μάθησης σε συντόμευση που παρακάμπτει τη διαδικασία κατανόησης.
Η ανάγκη για καθοδήγηση και όρια
Αναγνωρίζοντας αυτόν τον κίνδυνο, έχουν γίνει προσπάθειες να προωθηθεί μια πιο παιδαγωγική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Λειτουργίες όπως το «study mode» στο ChatGPT δεν δίνουν απλώς έτοιμες απαντήσεις, αλλά βοηθούν τον μαθητή να διασπάσει το πρόβλημα και να κατανοήσει τη λογική πίσω από τη λύση.
Ειδικοί στην εκπαιδευτική τεχνολογία τονίζουν ότι το κρίσιμο δεν είναι αν θα χρησιμοποιείται το AI, αλλά πώς. Οι μαθητές πρέπει να μαθαίνουν να κατανοούν τον τρόπο σκέψης των συστημάτων, να ελέγχουν τα αποτελέσματα και να διατηρούν ενεργό ρόλο στη διαδικασία μάθησης. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα ακόμη ψηφιακό εργαλείο· οι επιπτώσεις της είναι βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες.
Τελικά, το AI μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα, αλλά δεν εγγυάται βαθύτερη γνώση. Αν λειτουργήσει ως δάσκαλος που προκαλεί σκέψη, μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση. Αν όμως μετατραπεί σε αυτόματο πάροχο απαντήσεων, το τίμημα μπορεί να είναι μια γενιά πιο γρήγορη, αλλά λιγότερο σκεπτόμενη.
Πηγή: newmoney.gr
