της Δρος Ανδρούλλας Ελευθερίου 

BSC, MSc, PhD
Εκτελεστικής Διευθύντριας Διεθνούς Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας
Προέδρου Εθνικής Επιτροπής Θαλασσαιμίας
Πρώην Επικεφαλής του Κέντρου Αναφοράς Ιογενών Παθήσεων του Υπουργείου Υγείας της Κύπρου
Πρώην Διευθύντριας του Συνεργαζόμενου Κέντρου Θαλασσαιμίας της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας στην Κύπρο
Πρώην Προέδρου Παγκύπριας Συμμαχίας Σπανίων Παθήσεων

Τις τελευταίες εβδομάδες παρακολουθούμε μια ιδιαίτερα έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από τα κρατικά νοσηλευτήρια και, ευρύτερα, τη λειτουργία του τομέα της υγείας. Καταγγελίες και συνεχείς αντεγκλήσεις συνθέτουν την εικόνα ενός συστήματος που εμφανίζεται να βρίσκεται σε διαρκή κρίση. Το ιδιαίτερα φορτισμένο αυτό κλίμα δεν πλήττει μόνο τους παρόχους υγείας και τη μεγάλη πλειοψηφία των επαγγελματιών που εργάζονται με υπευθυνότητα, αφοσίωση και υψηλό αίσθημα καθήκοντος προς όφελος των ασθενών. Θέτει, κυρίως, σε κίνδυνο ένα θεμελιώδες και ανεκτίμητο αγαθό: την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της χώρας μας.
Κάθε σύστημα υγείας αποτελεί έναν ζωντανό και σύνθετο οργανισμό, ο οποίος, καθώς εξελίσσεται και προσαρμόζεται σε νέες ανάγκες και απαιτήσεις, έρχεται αναπόφευκτα αντιμέτωπος με προκλήσεις, συχνά πολύπλοκες και πολυπαραγοντικές. Είναι αυτονόητο ότι κάθε ζήτημα που αφορά την ασφάλεια, την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της παρεχόμενης περίθαλψης οφείλει να διερευνάται έγκαιρα, πλήρως, τεκμηριωμένα και σε βάθος. Ιδίως όταν πρόκειται για σοβαρές υποθέσεις που τελούν υπό διερεύνηση, οι σχετικές έρευνες πρέπει να ολοκληρώνονται με διαφάνεια και αντικειμενικότητα, ώστε τα πορίσματά τους να οδηγούν σε ουσιαστικά διορθωτικά μέτρα και σε ενίσχυση των μηχανισμών πρόληψης. 
Η μηδενική ανοχή απέναντι στην αμέλεια, στα σοβαρά οργανωτικά κενά ή σε πρακτικές που διακυβεύουν την ανθρώπινη ζωή οφείλει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αρχή για κάθε πάροχο υγείας, δημόσιο ή ιδιωτικό. Άλλωστε, στο πλαίσιο του ενιαίου και αλληλέγγυου συστήματος υγείας που λειτουργεί σήμερα στην Κυπριακή Δημοκρατία, η ευθύνη για τη διασφάλιση της ποιότητας και της ασφάλειας των παρεχόμενων υπηρεσιών είναι συλλογική.
Ωστόσο, η δημόσια κριτική οφείλει να ασκείται εντός ενός πλαισίου τεκμηρίωσης, νηφαλιότητας και ισορροπίας. Όταν ο διάλογος διολισθαίνει σε στείρα αντιπαράθεση, το σύστημα υγείας αντί να θωρακίζεται, αποδυναμώνεται. Το ζητούμενο είναι η ακριβής και διαφανής αναγνώριση οποιωνδήποτε αδυναμιών, κενών ή παραλείψεων, όπου και όταν αυτά υφίστανται.
Είναι, επίσης, αδιαμφισβήτητο ότι τα δημόσια νοσηλευτήρια αποτελούσαν και συνεχίζουν να αποτελούν το ουσιαστικό «δίχτυ ασφαλείας» του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης της χώρας μας. Σε καθημερινή βάση επωμίζονται ίσως το μεγαλύτερο βάρος της διαχείρισης κρίσιμων και σύνθετων ιατρικών περιστατικών, ακριβώς διότι διαθέτουν μεγάλη εμπειρογνωμοσύνη σε πολλούς ιατρικούς τομείς. Λειτουργούν με διεπιστημονικές και πολυθεματικές υπηρεσίες, καθώς και με συνεχώς αναβαθμιζόμενο ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό και σύγχρονα κλινικά εργαστήρια. Χάρη σε αυτή τη δομή και οργανωτική επάρκεια, είναι σε θέση να αναλαμβάνουν περιστατικά υψηλής πολυπλοκότητας, τα οποία συχνά δε μπορούν να αντιμετωπιστούν σε άλλες δομές.
Η παραδοχή αυτή, εντούτοις, δεν πρέπει να αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Αντιθέτως, η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και η κάλυψη οργανωτικών κενών στα δημόσια νοσηλευτήρια αποτελούν άμεση προτεραιότητα του αρμόδιου οργανισμού, του ΟΚΥπΥ, ενώ η ίδια η αξία του έργου που επιτελείται στα δημόσια νοσηλευτήρια υπογραμμίζει την κρισιμότητα ταχύτερης προώθησης των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. 
Ας μη λησμονούμε ότι τα δημόσια νοσηλευτήρια βρίσκονται τα τελευταία χρόνια σε μια απαιτητική διαδικασία μετασχηματισμού, επιχειρώντας τη μετάβαση από ένα εντελώς διαφορετικό διοικητικό και λειτουργικό καθεστώς, εντός του οποίου λειτούργησαν επί δεκαετίες, σε ένα εντελώς νέο πλαίσιο διοικητικής, οικονομικής και επιστημονικής αυτονομίας. Η μετάβαση αυτή συνοδεύεται από τη διατήρηση πολύτιμων καλών πρακτικών και συσσωρευμένης εμπειρίας, αλλά και από την ανάγκη διαχείρισης σύνθετων διαρθρωτικών αδυναμιών και χρόνιων, διοικητικών και άλλων βαριδίων του παρελθόντος, κάποια εκ των οποίων είναι δύσκολο να διαφοροποιηθούν άμεσα.
Παράλληλα, η εύρυθμη λειτουργία του συστήματος υγείας είναι άμεσα συνυφασμένη με την ενίσχυση του ελεγκτικού ρόλου της Πολιτείας. Ένα σύγχρονο και αξιόπιστο σύστημα υγείας προϋποθέτει αυστηρή θεσμική εποπτεία σε κάθε πάροχο αναφορικά με την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών και πλήρη λογοδοσία από όλους, ρόλος που ασκείται σήμερα με ενισχυμένες αρμοδιότητες από το Υπουργείο Υγείας.
Προς αυτή την κατεύθυνση εργάζεται ο ΟΚΥπΥ, μέσω του Διοικητικού του Συμβουλίου και της Εκτελεστικής του Διοίκησης, έτσι ώστε να υπάρχει μια συνεχής εποπτεία της αποτελεσματικότητας του προσωπικού και της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών σε όλη την αλυσίδα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι πρόσφατες προεδρικές εξαγγελίες, ότι το κράτος υλοποιεί επενδυτικό πρόγραμμα ύψους 145 εκατομμυρίων ευρώ για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων νοσηλευτηρίων σε όλες τις επαρχίες, συμπεριλαμβανομένων και των απομακρυσμένων περιοχών. Η στρατηγική ενίσχυσης του δημόσιου συστήματος υγείας είναι ξεκάθαρη και συνοδεύεται από σαφή πολιτική βούληση.
Το σύστημα υγείας δε θωρακίζεται μέσα από την πόλωση και την αντιπαράθεση, αλλά μέσα από τη συνεργασία, την ενίσχυση των θεσμών, τον συνεχή έλεγχο και την ουσιαστική παρακολούθηση της εφαρμογής των αποφάσεων που λαμβάνονται. Η υγεία των πολιτών οφείλει να βρίσκεται υπεράνω κάθε αντιπαράθεσης ή συγκυριακής σκοπιμότητας. Αποτελεί ύψιστο κοινωνικό αγαθό που απαιτεί σοβαρότητα, θεσμική ωριμότητα και διαρκή εγρήγορση από όλους.
Τα τραγικά γεγονότα που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας σε κρατικό νοσηλευτήριο της χώρας μας επιβάλλεται να διερευνηθούν άμεσα και με απόλυτη διεξοδικότητα και αντικειμενικότητα, προκειμένου να μην παραμείνει καμία σκιά γύρω από τις συνθήκες που οδήγησαν στην απώλεια συνανθρώπων μας. Η διαδικασία αυτή προωθείται από τον ΟΚΥπΥ, με βαθύ σεβασμό προς την οδύνη που βιώνουν οι οικείοι τους.
Η μηδενική ανοχή σε αδυναμίες, παραλείψεις ή οργανωτικά κενά αποτελεί αδιαπραγμάτευτη αρχή για το Δ.Σ. του ΟΚΥπΥ. Η τεκμηριωμένη απόδοση ευθυνών, όπου αυτές προκύπτουν, αφορά πρωτίστως τη δικαίωση των οικογενειών, αλλά και τη θεσμική ενίσχυση του συστήματος μέσα από ουσιαστικές διορθωτικές παρεμβάσεις.
Ο ΟΚΥπΥ εργάζεται με σαφείς στόχους και συγκεκριμένο σχέδιο δράσης: να καλύπτει κενά, να ενισχύει την ποιότητα και να εφαρμόζει σύγχρονα πρωτόκολλα και διαδικασίες σε κάθε πράξη και υπηρεσία που παρέχεται. Πολλά τμήματα και κλινικές διαθέτουν την τεχνογνωσία και τις προδιαγραφές ώστε να λειτουργούν ως Κέντρα Αριστείας και Εμπειρογνωμοσύνης, τα οποία ο Κύπριος πολίτης οφείλει να γνωρίζει και να αξιοποιεί. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζεται ότι εξακολουθούν να υφίστανται προκλήσεις, ενώ νέες αναφύονται σε ένα δυναμικό και διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον, όπως εκείνο της υγείας, γεγονός που καθιστά την προσπάθεια βελτίωσης διαρκή και συστηματική. Σε αυτή την πορεία, οι πολίτες και οι χρήστες των υπηρεσιών υγείας αποτελούν ουσιαστικούς συνεργάτες, καθώς η εμπειρία και οι παρατηρήσεις τους συμβάλλουν στον εντοπισμό αδυναμιών και στη μετατροπή τους σε στοχευμένα μέτρα. 
Τα δημόσια νοσηλευτήρια παραμένουν η ναυαρχίδα του τομέα της Υγείας και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς αυτά αποτελεί κοινό ζητούμενο όλων μας. Και η εμπιστοσύνη αυτή καλλιεργείται μέσα από ουσιαστική ενημέρωση, υπεύθυνη αξιοποίηση των παρεχόμενων υπηρεσιών και ενεργό συμμετοχή των πολιτών στη συνεχή βελτίωση της ποιότητας της φροντίδας, στοιχεία που συμβάλλουν καθοριστικά στη διαρκή αναβάθμιση του συστήματος υγείας.
Τέλος, καθοριστικής σημασίας είναι η ουσιαστική αξιοποίηση των εργαλείων που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως οδηγίες, συστάσεις, κανονισμοί και θεσμικές διαβουλεύσεις, τα οποία ενισχύουν τον εκσυγχρονισμό του εθνικού μας συστήματος υγείας και τη σύγκλισή του με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Παράλληλα, η ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κυπριακή Δημοκρατία το πρώτο εξάμηνο του 2026 συνιστά μια στρατηγική ευκαιρία ανάδειξης των προτεραιοτήτων, ενδυνάμωσης των συνεργασιών και ενίσχυσης της θεσμικής επιρροής της χώρας μας στον ευρωπαϊκό χώρο.