Η Μέση Ανατολή μπήκε σε μια νέα, επικίνδυνη φάση με έναν πόλεμο, ο οποίος είναι άγνωστο πόσο θα εξαπλωθεί και πόσο θα διαρκέσει. Σε πλήρη εξέλιξη όμως είναι και ένας άλλος άκρως επώδυνος πόλεμος: στο μέτωπο της ενέργειας.

Η απόφαση του Κατάρ να αναστείλει την παραγωγή LNG σηματοδοτεί καμπή. Το εμιράτο αντιστοιχεί περίπου στο 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και αποτελεί βασικό προμηθευτή για Ασία και Ευρώπη.

Η επίθεση με drones σε εγκαταστάσεις της QatarEnergy και η διακοπή λειτουργίας στο Ras Laffan και Mesaieed προκάλεσαν έκρηξη τιμών:

- Το ευρωπαϊκό συμβόλαιο αναφοράς (TTF) εκτινάχθηκε έως και 50%, κλείνοντας κοντά στα €44,5/MWh (+39%).

- Ο ασιατικός δείκτης JKM κινήθηκε με άνοδο άνω του 40%.

Αν και οι τιμές απέχουν ακόμη από τα €340/MWh του 2022, η αγορά ανησυχεί για παρατεταμένη διακοπή ροών.

Την ίδια ώρα, η Σαουδική Αραβία έκλεισε προληπτικά το διυλιστήριο Ras Tanura, δυναμικότητας 550.000 βαρελιών ημερησίως, ενώ μεγάλα ισραηλινά κοιτάσματα φυσικού αερίου τέθηκαν εκτός λειτουργίας.

Η ροή πετρελαίου από το Ιρακινό Κουρδιστάν σχεδόν μηδενίστηκε. Το μήνυμα είναι σαφές: οι ενεργειακές υποδομές βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο.

Το Ορμούζ ως καθοριστικός παράγοντας

Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Από εκεί διέρχονται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, καθώς και το σύνολο των εξαγωγών LNG του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Ήδη δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα, οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν τα ασφάλιστρα κινδύνου και η ναυσιπλοΐα επιβραδύνεται δραστικά.

Το Brent ξεπέρασε τα 82 δολάρια ενδοσυνεδριακά πριν σταθεροποιηθεί λίγο χαμηλότερα, με ημερήσια άνοδο άνω του 8%. Η αγορά έχει προεξοφλήσει κίνδυνο, όχι όμως ακόμη το ακραίο σενάριο πλήρους διακοπής.

Σενάριο πρώτο: Σύντομη κλιμάκωση και αποκλιμάκωση

Στο πιο ήπιο σενάριο, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιορίζονται χρονικά και οι ροές αποκαθίστανται εντός ολίγων εβδομάδων. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές θα διατηρήσουν ένα «ασφάλιστρο κινδύνου», αλλά η αγορά θα σταθεροποιηθεί σχετικά γρήγορα.

Ο ΟΠΕΚ+ έχει ήδη ανακοινώσει μικρή αύξηση παραγωγής, ενώ οι στρατηγικές αποθήκες πετρελαίου των ανεπτυγμένων οικονομιών μπορούν να λειτουργήσουν ως προσωρινό «μαξιλάρι». Ο πληθωριστικός αντίκτυπος θα είναι περιορισμένος και οι κεντρικές τράπεζες δεν θα χρειαστεί να αναθεωρήσουν δραστικά την πορεία της νομισματικής πολιτικής.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το σενάριο αφήνει μια μόνιμη σκιά: οι επενδυτές θα απαιτούν υψηλότερη αποτίμηση κινδύνου για την περιοχή, διατηρώντας τις τιμές σε υψηλότερα επίπεδα από ό,τι πριν την κρίση.

Σενάριο δεύτερο: Παρατεταμένη διαταραχή

Εάν η ένταση διαρκέσει εβδομάδες ή μήνες, χωρίς πλήρες κλείσιμο του Ορμούζ αλλά με συνεχή παρεμπόδιση και επιθέσεις, η εικόνα αλλάζει ριζικά. Τα αποθέματα θα αρχίσουν να μειώνονται, τα φορτία LNG θα γίνουν αντικείμενο σκληρού ανταγωνισμού μεταξύ Ευρώπης και Ασίας και οι τιμές θα κινηθούν προς τα 90 –100 δολάρια στο πετρέλαιο, με το φυσικό αέριο να ακολουθεί.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει αυξημένο κόστος αναπλήρωσης αποθηκών ενόψει χειμώνα. Οι βιομηχανίες εντάσεως ενέργειας θα δεχθούν νέα πίεση, ενώ οι κυβερνήσεις θα βρεθούν μπροστά στο δίλημμα στήριξης νοικοκυριών ή δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Ο πληθωρισμός θα αναζωπυρωθεί, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να καθυστερήσουν μειώσεις επιτοκίων. Η οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί, καθώς το ενεργειακό κόστος λειτουργεί ως έμμεσος φόρος στην κατανάλωση.

Σενάριο τρίτο: Συστημικό σοκ

Το ακραίο σενάριο περιλαμβάνει σοβαρές ζημιές σε εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς ή ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Ήδη διατυπώνονται σοβαρότατες απειλές.  Σε μια τέτοια περίπτωση, η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με απώλεια έως και 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, χωρίς επαρκή εναλλακτική διοχέτευση μέσω αγωγών.

Οι στρατηγικές αποθήκες μπορούν να καλύψουν μόνο μέρος της απώλειας και για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν πάνω από τα 120 δολάρια, ακόμη και προς τα 130. Το φυσικό αέριο θα δεχόταν ανάλογη εκτίναξη, με κίνδυνο επιστροφής σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης.

Ένα τέτοιο σοκ θα επηρέαζε τις αγορές ομολόγων, τις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τις μετοχές διεθνώς. Η παγκόσμια οικονομία θα αντιμετώπιζε αυξημένο κίνδυνο ύφεσης, ενώ οι πολιτικές πιέσεις θα εντείνονταν, ιδίως σε χώρες με εκλογικούς κύκλους.

Η Ευρώπη και το στρατηγικό δίδαγμα

Η Ευρώπη δεν είναι τόσο εξαρτημένη φυσικά από τον Κόλπο όσο η Ασία, όμως οι αγορές ενέργειας είναι παγκόσμιες. Ακόμη και περιορισμένη φυσική έκθεση δεν σημαίνει προστασία από την άνοδο τιμών. Η νέα κρίση υπενθυμίζει ότι η εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα παραμένει πηγή διαρκούς γεωπολιτικού κινδύνου.

Η επιτάχυνση των καθαρών εγχώριων πηγών ενέργειας δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιλογή αλλά και στρατηγική άμυνα απέναντι σε εξωτερικά σοκ.

Ο ενεργειακός πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν αναταράξεις, αλλά αν η διεθνής κοινότητα θα προλάβει να αποτρέψει τη μετατροπή μιας περιφερειακής σύγκρουσης σε παγκόσμια ενεργειακή κρίση.

Πηγή: naftemporiki.gr