Ο πόλεμος με το Ιράν αρχίζει να αφήνει όλο και πιο καθαρό αποτύπωμα στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων, ενισχύοντας τους φόβους για νέο γύρο ανατιμήσεων σε μια περίοδο που οι διεθνείς τιμές των τροφίμων βρίσκονται ήδη σε ανοδική τροχιά. Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, η αύξηση του ενεργειακού κόστους και οι πιέσεις στη συσκευασία και τη διανομή συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο οι επιχειρήσεις του κλάδου βλέπουν τα περιθώριά τους να πιέζονται και προετοιμάζονται να μετακυλήσουν μέρος του πρόσθετου βάρους στους καταναλωτές.

Το βασικό σημείο πίεσης είναι τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου. Η αποδιοργάνωση στη λειτουργία τους αναγκάζει εταιρείες να αλλάζουν δρομολόγια, να αναζητούν ακριβότερες εναλλακτικές λύσεις και να απορροφούν καθυστερήσεις που σε ορισμένες περιπτώσεις απειλούν ακόμη και την αξία του ίδιου του φορτίου. Για τον κλάδο τροφίμων, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο οξύ, επειδή μεγάλο μέρος των προϊόντων είναι ευπαθές και η χρονική καθυστέρηση δεν σημαίνει μόνο υψηλότερο κόστος, αλλά και κίνδυνο απωλειών λόγω λήξης ή αλλοίωσης.

Η περίπτωση της ισπανικής Lactalis

Η Lactalis, η μεγαλύτερη εταιρεία γαλακτοκομικών παγκοσμίως, αποτυπώνει με αρκετή σαφήνεια αυτή τη νέα πραγματικότητα. Η εταιρεία προειδοποίησε ότι οι πολεμικές εξελίξεις έχουν ήδη μπλοκάρει αποστολές, έχουν καθυστερήσει πωλήσεις και αυξάνουν το κόστος σε ενέργεια, μεταφορές και συσκευασία σε όλο το διεθνές της δίκτυο. Ειδικά για προϊόντα όπως βούτυρο και κρέμα, η καθυστέρηση μετατρέπεται σε άμεσο εμπορικό κίνδυνο, καθώς τα φορτία μπορεί να μείνουν στη θάλασσα ή σε λιμάνια τόσο ώστε να μην μπορούν πλέον να διατεθούν στην αγορά.

Από οικονομική άποψη, η εικόνα αυτή δείχνει πώς ένα γεωπολιτικό σοκ μεταφέρεται σταδιακά σε όλη την αλυσίδα αξίας των τροφίμων. Το πρώτο χτύπημα αφορά το κόστος των logistics: ακριβότερα ναύλα, μεγαλύτεροι χρόνοι παράδοσης, εντονότερος ανταγωνισμός για διαθέσιμα μέσα μεταφοράς και ανάγκη ανακατεύθυνσης φορτίων. Στη συνέχεια, οι επιβαρύνσεις περνούν στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, τόσο μέσω της ενέργειας όσο και μέσω των υλικών συσκευασίας. Τελικά, όταν οι εταιρείες διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να απορροφήσουν το σύνολο των αυξήσεων χωρίς να πληγεί η κερδοφορία τους, ακολουθεί η μετακύλιση στις τελικές τιμές.

Αναπροσαρμογές τιμών

Αυτό ακριβώς περιέγραψε και η διοίκηση της Lactalis, σημειώνοντας ότι οι επιπλέον δαπάνες θα πρέπει να περάσουν στους πελάτες της το 2026. Αν και η εταιρεία εκτιμά ότι οι αυξήσεις θα περιοριστούν σε λίγες ποσοστιαίες μονάδες, η προειδοποίηση έχει ευρύτερη σημασία, επειδή υποδηλώνει ότι ο κλάδος τροφίμων εισέρχεται ξανά σε φάση αναπροσαρμογής τιμών λόγω εξωγενών πιέσεων. Η σύγκριση με την περίοδο 2022-2023 είναι ενδεικτική: τότε η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερες ανατιμήσεις, της τάξης του 20%-25% για ορισμένα προϊόντα.

Το γεγονός ότι οι πιέσεις επανέρχονται ενώ η αγορά δεν έχει αποσυμπιεστεί πλήρως από το προηγούμενο σοκ κάνει την τρέχουσα συγκυρία ιδιαίτερα κρίσιμη. Οι διεθνείς τιμές τροφίμων είχαν ήδη φθάσει σε υψηλό εξαμήνου τον Μάρτιο, στοιχείο που δείχνει ότι η βάση εκκίνησης είναι ήδη αυξημένη. Αυτό σημαίνει πως κάθε νέα αναταραχή στην προσφορά ή στη μεταφορά λειτουργεί πολλαπλασιαστικά, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις σε ένα από τα πιο ευαίσθητα τμήματα της καταναλωτικής δαπάνης.

Παράλληλα, η υπόθεση δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και τη διαθεσιμότητα. Όταν φρέσκα ή τρόφιμα που αλλοιώνονται γρήγορα καθυστερούν, η αγορά μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη όχι απλώς με ακριβότερα προϊόντα, αλλά και με τοπικές ή προσωρινές ελλείψεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για πολυεθνικούς ομίλους με σύνθετα δίκτυα διανομής, που στηρίζονται σε ένα ακριβές timing μεταξύ παραγωγής, μεταφοράς και λιανικής διάθεσης.

Το ερώτημα παραμένει: Ποιος θα απορροφήσει και ποιο μέρος της επιβάρυνσης

Η αντίδραση των κυβερνήσεων δείχνει ότι ο κίνδυνος θεωρείται υπαρκτός. Στη Γαλλία, η υπουργός Γεωργίας κάλεσε παραγωγούς και λιανεμπόρους να συζητήσουν τη διαχείριση του πρόσθετου κόστους, επιβεβαιώνοντας ότι η αγορά εισέρχεται σε φάση διαπραγμάτευσης για το ποιος θα απορροφήσει ποιο μέρος της επιβάρυνσης. Πρόκειται για μια γνώριμη αλλά πολιτικά ευαίσθητη διαδικασία, καθώς όσο μεγαλύτερο μέρος του κόστους μεταφέρεται στη λιανική, τόσο εντονότερη γίνεται η πίεση στα νοικοκυριά. Όσο περισσότερο μένει στους παραγωγούς και στις βιομηχανίες, τόσο περισσότερο συμπιέζονται τα περιθώρια κέρδους και περιορίζονται οι επενδυτικές δυνατότητες.

Συνολικά, η περίπτωση της Lactalis αναδεικνύει κάτι ευρύτερο από τα αποτελέσματα μιας μεμονωμένης εταιρείας. Δείχνει πώς ένας γεωπολιτικός κίνδυνος σε έναν στρατηγικό θαλάσσιο διάδρομο μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα κόστους, προσφοράς και τελικά πληθωρισμού για τον παγκόσμιο κλάδο τροφίμων. Και αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που κάνει τις τελευταίες προειδοποιήσεις τόσο σημαντικές: δεν αφορούν μόνο τις μεταφορές, αλλά την πιθανότητα να περάσει ένα ακόμη εξωτερικό σοκ απευθείας στο ράφι.

ΠΗΓΗ: Moneyreview.gr με πληροφορίες από Reuters