Η Ευρώπη ετοιμάζεται για μια νέα ενεργειακή κρίση και, αυτή τη φορά, οι Βρυξέλλες δεν θέλουν να βρεθούν απροετοίμαστες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ένα πακέτο έκτακτων μέτρων, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα τις επόμενες ημέρες από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λαϊεν, με στόχο να περιοριστεί το σοκ στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, του φυσικού αερίου και των καυσίμων που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Στο επίκεντρο των νέων μέτρων βρίσκεται μια πρόταση που πριν από λίγους μήνες θα φάνταζε αδιανόητη: οι επιχειρήσεις θα κληθούν να εφαρμόζουν υποχρεωτικά τουλάχιστον μία ημέρα τηλεργασίας την εβδομάδα, όπου αυτό είναι δυνατό. Παράλληλα, η Επιτροπή ζητά από τα κράτη-μέλη να μειώσουν ή ακόμη και να μηδενίσουν προσωρινά το κόστος των δημόσιων μεταφορών για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, ενώ προτείνει και το κλείσιμο δημοσίων κτιρίων όταν δεν είναι απολύτως απαραίτητο να λειτουργούν.

Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι οι τιμές της ενέργειας δεν αυξάνονται πλέον μόνο λόγω της γενικότερης διεθνούς αβεβαιότητας, αλλά κυρίως εξαιτίας του πολέμου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία μέχρι πρόσφατα περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η ζημιά για την Ευρώπη είναι ήδη τεράστια: σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι Ευρωπαίοι έχουν πληρώσει περισσότερα από 22 δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Η ενεργειακή πίεση αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στις τιμές. Μεταξύ 27 Φεβρουαρίου και 20 Μαρτίου, η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κατά 51%, ενώ το φυσικό αέριο σημείωσε άνοδο 85%. Η κατάσταση επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο μετά τις ζημιές που υπέστη η εγκατάσταση Ras Laffan Industrial City στο Κατάρ, η μεγαλύτερη μονάδα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, από ιρανική επίθεση.

Με το κόλπο της πανδημίας

Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στρέφεται σε μέτρα που θυμίζουν σε ορισμένα σημεία την περίοδο της πανδημίας. Η τηλεργασία επιστρέφει όχι πλέον ως εργαλείο υγειονομικής προστασίας, αλλά ως μέσο εξοικονόμησης ενέργειας και καυσίμων. Η λογική είναι απλή: λιγότερες μετακινήσεις σημαίνουν μικρότερη κατανάλωση βενζίνης, ντίζελ και ηλεκτρικής ενέργειας στα γραφεία.

Η Επιτροπή ζητά να εφαρμοστεί «τουλάχιστον μία ημέρα υποχρεωτικής τηλεργασίας την εβδομάδα» για όσους εργαζομένους μπορούν να δουλέψουν εξ αποστάσεως. Η πρόταση δεν θα είναι ενιαία για όλα τα κράτη-μέλη, αλλά κάθε χώρα θα μπορεί να την προσαρμόσει ανάλογα με τις ανάγκες της οικονομίας της και τη δομή της αγοράς εργασίας. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες συστήνουν να κλείνουν δημόσια κτίρια όταν δεν είναι απολύτως αναγκαίο να λειτουργούν, ώστε να περιοριστεί η κατανάλωση ρεύματος για θέρμανση, ψύξη και φωτισμό.

Οι προτάσεις αυτές έχουν ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από τα ευρωπαϊκά συνδικάτα. Η European Trade Union Confederation ζητά από την Κομισιόν να συνοδεύσει την αύξηση της τηλεργασίας με σαφείς κανόνες, όπως το δικαίωμα αποσύνδεσης, η κάλυψη του κόστους ρεύματος, διαδικτύου και εξοπλισμού από τον εργοδότη, αλλά και η διασφάλιση ότι οι εργαζόμενοι δεν θα πιέζονται να εργάζονται εκτός ωραρίου. Τα συνδικάτα φοβούνται ότι μια νέα μαζική εφαρμογή τηλεργασίας χωρίς προστατευτικό πλαίσιο μπορεί να επαναφέρει τα προβλήματα που εμφανίστηκαν κατά την πανδημία.

Στο μέτωπο των μετακινήσεων, η Επιτροπή ζητά από τις εθνικές κυβερνήσεις και τις τοπικές αρχές να κάνουν τις δημόσιες συγκοινωνίες σημαντικά φθηνότερες ή ακόμη και δωρεάν για συγκεκριμένες κατηγορίες πολιτών, όπως χαμηλόμισθοι, άνεργοι, φοιτητές ή ηλικιωμένοι. Η φιλοσοφία είναι ότι όσο περισσότεροι πολίτες αφήσουν το αυτοκίνητο και χρησιμοποιήσουν λεωφορεία, μετρό και τρένα, τόσο μικρότερη θα είναι η κατανάλωση καυσίμων.

Η πρόταση ενδέχεται να οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις σε ένα μοντέλο παρόμοιο με αυτό που εφαρμόστηκε σε περιόδους κρίσης ή ατμοσφαιρικής ρύπανσης: δωρεάν ή πολύ χαμηλού κόστους μετακινήσεις, περιορισμός της κυκλοφορίας και ισχυρή ενίσχυση των δημόσιων μέσων μεταφοράς.

Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ζητούν από τα κράτη-μέλη να εξετάσουν και άλλα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης καυσίμων. Ανάμεσα στις ιδέες που έχουν ήδη συζητηθεί είναι η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους, η αποφυγή των αεροπορικών ταξιδιών όταν υπάρχουν εναλλακτικές, η ενίσχυση της συνεπιβίβασης στα αυτοκίνητα και η μεταφορά των επαγγελματικών συναντήσεων στο διαδίκτυο.

Το βάρος στα νοικοκυριά

Η Επιτροπή γνωρίζει ότι το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης θα πέσει στα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Για τον λόγο αυτό προτείνει ένα νέο πακέτο κοινωνικής προστασίας. Μεταξύ άλλων, ζητά από τα κράτη να δώσουν ενεργειακά κουπόνια στα ευάλωτα νοικοκυριά, να διατηρήσουν ή να επαναφέρουν ρυθμιζόμενα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου, να μειώσουν τους φόρους στο ρεύμα και να απαγορεύσουν προσωρινά τις διακοπές ρεύματος σε όσους αδυνατούν να πληρώσουν.

Επιπλέον, οι εταιρείες ενέργειας θα κληθούν να ενημερώνουν καλύτερα τους πελάτες τους για το ποιο είναι το φθηνότερο διαθέσιμο τιμολόγιο, να στέλνουν προειδοποιήσεις όταν αυξάνεται υπερβολικά η κατανάλωση και να διευκολύνουν την αλλαγή σε φθηνότερα συμβόλαια. Οι Βρυξέλλες ζητούν επίσης μεγαλύτερη διαφάνεια στις χρεώσεις των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και ουσιαστικά πιέζουν τις κυβερνήσεις να κάνουν την αγορά ηλεκτρισμού πιο απλή και πιο κατανοητή για τον καταναλωτή.

Σημαντικό μέρος του σχεδίου αφορά και τη στήριξη των επιχειρήσεων, κυρίως της γεωργίας, της βιομηχανίας και της διανομής. Η Επιτροπή προτείνει να επιτραπούν μεγαλύτερες κρατικές ενισχύσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να καλύπτουν έως και το 50% του πρόσθετου κόστους που προκαλεί η αύξηση των τιμών στα καύσιμα και στα λιπάσματα μέχρι το τέλος του έτους.

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή κρίση φέρνει ξανά στο προσκήνιο την «πράσινη μετάβαση», η οποία τους τελευταίους μήνες είχε περάσει σε δεύτερο πλάνο λόγω των πιέσεων από βιομηχανίες και συντηρητικές κυβερνήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει πλέον ανοιχτά ότι η μόνη πραγματική απάντηση στην εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι η επιτάχυνση των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι Βρυξέλλες ζητούν να δοθούν φορολογικά κίνητρα και επιδοτήσεις για αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες αποθήκευσης και ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Προτείνουν επίσης πρόσθετες επιδοτήσεις για την αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα κράτη με υψηλή συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της πυρηνικής ενέργειας εμφανίζουν ήδη χαμηλότερες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες θα δεχθούν ένα νέο κύμα περιορισμών στην καθημερινότητά τους. Για πολλούς πολίτες, η επιστροφή στην τηλεργασία και οι αλλαγές στις μετακινήσεις θυμίζουν τα χρόνια της πανδημίας. Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όμως, πρόκειται για μια αναγκαία επιλογή σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια έχει μετατραπεί σε θέμα οικονομικής επιβίωσης και γεωπολιτικής ισχύος.

Πηγή: ot.gr/in.gr