Της Τζένης Παπαχαραλάμπους, Διευθύντριας Συνδέσμου Προστασίας Δανειοληπτών Τραπεζών Κύπρου (ΣΥΠΡΟΔΑΤ)
Υπήρξε μια εποχή που η κατοικία, το σπίτι μας, θεωρείτο το ασφαλέστερο καταφύγιο ενός ανθρώπου κι απαραίτητη προϋπόθεση για να δημιουργηθεί και να ανθίσει μια οικογένεια. Εν έτη 2026, όμως, για χιλιάδες συμπολίτες μας έχει μετατραπεί σ’ έναν τυποποιημένο αριθμό μέσα στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και επενδυτικών ταμείων, σε ένα περιουσιακό στοιχείο που αλλάζει χέρια μέσα από διαδικασίες ψυχρές και απρόσωπες.
Οι εκποιήσεις δεν είναι πλέον μια μακρινή απειλή. Είναι μια πραγματικότητα που αγγίζει καθημερινά δεκάδες ευάλωτες οικογένειες και μικρές & μεγάλες επιχειρήσεις.
Άνθρωποι που παλεύουν να κρατήσουν το σπίτι ή την περιουσία τους βρίσκονται αντιμέτωποι με νομικούς όρους και διαδικασίες που αποτυπώνονται σε μια προειδοποιητική επιστολή, πίσω από την οποία βρίσκονται τράπεζες, εταιρείες εξαγοράς δανείων και επενδυτικά funds με τεράστια οικονομική δύναμη.
Υπάρχει πραγματική προστασία για τον δανειολήπτη ή το παιχνίδι είναι εξ αρχής χαμένο;
Ο Σύνδεσμος Προστασίας Δανειοληπτών Τραπεζών Κύπρου (ΣΥΠΡΟΔΑΤ) ιδρύθηκε το 2011 με στόχο την υπεράσπιση, προστασία και διευκόλυνση της ορθής εφαρμογής των νόμιμων δικαιωμάτων και συμφερόντων των δανειοληπτών στην Κύπρο, απέναντι στους παράνομους, αυθαίρετους και άδικους συμβατικούς όρους, στις έμμεσες και άμεσες υπερχρεώσεις, στους έμμεσους ανατοκισμούς, άλλες χρεώσεις και άλλες παράνομες συμπεριφορές από τις Κυπριακές Τράπεζες.
Πρωταρχικό καθήκον μας παραμένει να ενημερώνουμε και να συμβουλεύουμε σωστά όλους τους Καταναλωτές/Δανειολήπτες για τα δικαιώματά τους και τα καθήκοντα των τραπεζών απέναντί τους.
Η προσέγγιση του Συνδέσμου στηρίζεται σε επτά βασικούς πυλώνες:
1. Παροχή γνώσης, συμβουλευτικής καθοδήγησης σε δανειολήπτες
2. Διαμεσολάβηση μεταξύ δανειοληπτών και Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων για εξεύρεση λύσεων π.χ. βιώσιμων αναδιαρθρώσεων και ρυθμίσεων δανείων
3. Παροχή εργαλείων (καθοδήγηση) στους δανειολήπτες για λήψη σωστών αποφάσεων μέσα από τον Κώδικα και την Οδηγία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου αλλά και την τρέχουσα νομοθεσία
4. Υπεράσπιση δικαιωμάτων και αποτροπή άδικων και αδιαφανών πρακτικών από τα Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα και τα Επενδυτικά Ταμεία.
5. Ανάπτυξη χρηματοοικονομικής παιδείας με συνεχή ενημέρωση για τα δικαιώματα και τις επιλογές τους
6. (Θεσμική Παρέμβαση) - Ενεργή συμμετοχή με εισηγήσεις σε προτάσεις νόμου από βουλευτές αλλά και εισηγήσεις για τροποποιήσεις σε νομοσχέδια των αρμόδιων Υπουργείων.
7. Παρακολούθηση και ανταπόκριση στις ιδιαίτερες ανάγκες της Κυπριακής Κοινωνίας με γνώμονα πάντα μία σταθερή χρηματοοικονομική σταθερότητα στους πολίτες/δανειολήπτες.
Α. ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΜΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΜΕΝΑ ΔΑΝΕΙΑ
Τα ΜΕΔ είχαν δημιουργηθεί από τον ‘’ανεύθυνο δανεισμό’’ κυρίως την περίοδο 2004-08, τα αποκαλούμενα «χρυσά χρόνια του τραπεζικού συστήματος». Την περίοδο 2008-2013 ΟΛΕΣ οι Τράπεζες χρέωναν αντισυμβατικά και παράνομα όλους τους δανειακούς λογαριασμούς με υπερβολικά επιτόκια, ξεγελώντας τους δανειολήπτες, που δεν μπορούσαν να αντιδράσουν, γιατί είτε δεν γνώριζαν είτε δεν καταλάβαιναν τι γινόταν.
Την ίδια περίοδο εμφανίζεται το μεγάλο κόλπο των Τραπεζών με τα δάνεια σε ξένο νόμισμα, που συνέτεινε στη δημιουργία του υπερβολικά υψηλού ιδιωτικού δανεισμού.
Η σχεδόν ανύπαρκτη εποπτεία από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου είχε ως αποτέλεσμα οι επιτήδειοι να κερδοσκοπούν συστηματικά και ασύστολα (χωρίς να υφίστανται συνέπειες) εις βάρος των απλών, αθώων πολιτών, που δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν παρ’ όλες τις κοπιαστικές τους προσπάθειες.
Τα αρμόδια όργανα της Ε.Ε. είχαν προβλέψει τι θα ακολουθούσε. Και επιβεβαιώθηκαν, αφού εκείνοι που έπρεπε να πάρουν έγκαιρα τα κατάλληλα μέτρα, κωλυσιεργούσαν υποτιμώντας το ζήτημα, προκειμένου να αποφύγουν το πολιτικό κόστος. Ακολούθησε η οικονομική καταστροφή του 2013, το κούρεμα που κρίθηκε αναγκαίο για τη διάσωση του τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας μας.
Β. ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΜΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΜΕΝΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ
Για την αντιμετώπιση των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων η Τρόικα επέβαλε τη θεσμοθέτηση κανόνων, με δεδομένη την πρόβλεψη ότι η εισοδηματική ικανότητα των δανειοληπτών θα επηρεαζόταν σημαντικά λόγω της κρίσης.
Το 2015, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου δημιούργησε τον Κώδικα Συμπεριφοράς για Τράπεζες και Δανειολήπτες, ο οποίος εκδόθηκε και τέθηκε σε ισχύ τον ίδιο χρόνο με άμεση υποχρεωτική εφαρμογή.
Οι Τράπεζες όμως κυνηγούσαν και πίεζαν με χίλιους δυο τρόπους τους Δανειολήπτες, χωρίς να εφαρμόζουν στην ουσία την Οδηγία και τον Κώδικα Συμπεριφοράς, μολονότι είναι δευτερογενής νομοθεσία.
Αν και έβλεπε ή όφειλε να βλέπει και να ελέγχει, η Κεντρική Τράπεζα ΟΥΔΕΠΟΤΕ έκανε κάτι ουσιαστικό. Αντίθετα ανακοίνωνε ότι μέχρι να περάσουν τα stress test τα Α.Π.Ι, δεν θα γίνουν αναδιαρθρώσεις. Ουδείς όμως νοιάστηκε για το κόστος της καθυστέρησης, που τα Α.Π.Ι. φόρτωναν στους δανειολήπτες (τόκοι υπερημερίας κ.λπ).
Αν και ο Κώδικας αναθεωρείται ανά τακτά χρονικά διαστήματα για να διευκολύνει τις αναδιαρθρώσεις, η κύρια θέση του ΣΥΠΡΟΔΑΤ στην Κεντρική Τράπεζα ήταν πως δεν χρειάζεται αλλαγή η Οδηγία και ο Κώδικας, αλλά η νοοτροπία των Τραπεζών που ΔΕΝ τον εφαρμόζουν.
Φθάσαμε στα τέλη του 2015 για να αντιληφθούν εκείνοι που έπρεπε από την αρχή να το κάνουν, ότι ΤΑ ΜΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΜΕΝΑ ΔΑΝΕΙΑ (ΜΕΔ) δημιουργούσαν τεράστιο και επικίνδυνο πρόβλημα για την επιβίωση της Λαϊκής Τράπεζας, του Συνεργατισμού, αλλά και της Οικονομίας της Κύπρου.
Το 2017, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση των ΜΕΔ, στις οποίες περιλαμβάνονται η διαγραφή ΜΕΔ, η ανταλλαγή χρεών με ακίνητα ή άλλη περιουσία του Δανειολήπτη και η πώληση Δανείων.
Δεδομένων των προσφάτων αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου σε σχέση με τις καταχρηστικές ρήτρες σε συμφωνίες δανείων, η επιμονή των Τραπεζών στη χρήση και εφαρμογή τέτοιων ρητρών, το μόνο που επετύγχανε, όπως εύστοχα παρατήρησε η Ε.Κ.Τ, είναι η καθυστέρηση στην είσπραξη των ΜΕΔ, η αύξησή τους και η επιβάρυνση των Δικαστήριων με τεράστιο όγκο τραπεζικών υποθέσεων.
Πρέπει να τονίσουμε ότι η επιβολή μέτρων εναντίον των Τραπεζών από τις Αρμόδιες Εποπτικές Αρχές για τη μη εφαρμογή των πιο πάνω οδηγιών, δεν είναι ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης της κακής τραπεζικής νοοτροπίας στην Κύπρο. Σε όλες τις συμφωνίες δανείων, υπάρχει όρος ότι οι Τράπεζες θα έπρεπε και πρέπει να εφαρμόζουν τις οδηγίες των εποπτικών αρχών, ενεργώντας με καλή πίστη και στο πλαίσιο των αποδεκτών τραπεζικών πρακτικών. Χρειαζόταν δηλαδή καλοπιστία, εντιμότητα και ρεαλισμός που δυστυχώς ΔΕΝ υπήρξαν ποτέ!
Γ. ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΕΙΣ
Το κυριότερο πρόβλημα στη διαχείριση των Αναδιαρθρώσεων ήταν (σήμερα η κατάσταση είναι σαφώς καλύτερη) η νοοτροπία των Τραπεζών και μετέπειτα των Εταιρειών Εξαγοράς & Διαχείρισης. Μία αλαζονική νοοτροπία που επεδείκνυαν στα «χρυσά» τους χρόνια και μας οδήγησε τότε στο χείλος του γκρεμού.
Από το 2014 με την τροποποίηση της νομοθεσίας των εκποιήσεων, οι Δανειολήπτες ξεκίνησαν να ζουν το δράμα των πλειστηριασμών/εκποιήσεων ακόμη και της Κύριας Κατοικίας τους, χωρίς σε καμία στιγμή το Κράτος να επωμισθεί τις ευθύνες του και να φροντίσει να προστατέψει αυτούς που πραγματικά είχαν και έχουν επηρεαστεί από το κούρεμα, την απώλεια της εργασίας και άλλα πολλά επακόλουθα. Αντιθέτως, κράτος και τράπεζες κάνουν διαρκώς λόγο για «στρατηγικούς κακοπληρωτές» ή ότι οι Κύπριοι «έμαθαν να δανείζονται και να μην πληρώνουν». Τους απαντούμε ότι Κράτος και Τράπεζες με την εγκληματική συμπεριφορά τους κατάντησαν τον Κύπριο πολίτη να ΜΗΝ μπορεί να πληρώνει.
Χωρίς έλεγχο/εποπτεία από την ΚΤΚ οι Τράπεζες φούσκωναν τα δάνεια με υπερχρεώσεις, που τα άφηναν για πολλά χρόνια ανείσπρακτα. Ο λόγος; Στόχευαν στις υποθήκες, στους εγγυητές, στα ομόλογα κυμαινόμενης επιβάρυνσης και σε άλλες εξασφαλίσεις, αφού έδιναν δάνεια ΧΩΡΙΣ να ελέγχουν τη χρηματοπιστωτική ικανότητα των Δανειοληπτών.
Η αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης του δανειολήπτη πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ατομική του και οικογενειακή του κατάσταση περιλαμβανομένης της σύνθεσης του νοικοκυριού (π.χ. τον αριθμό ενηλίκων και εξαρτωμένων ατόμων), τα τρέχοντα μεταβλητά έξοδα (όπως καύσιμα, ΑΗΚ, ΑΤΗΚ), πληρωμές για τη φροντίδα και εκπαίδευση των παιδιών, ιατρικές ανάγκες, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες ειδικές δαπάνες που μπορούν να προκύψουν.
Ο βασικός στόχος των Τραπεζών και των Εταιρειών Διαχείρισης έπρεπε να είναι η εξυπηρέτηση των χορηγήσεων από τους δανειολήπτες, η δίκαιη μεταχείριση των δανειοληπτών, η ελαχιστοποίηση των κατασχέσεων & εκποιήσεων, προκειμένου να επιτευχθεί ο κοινωνικός στόχος που δεν είναι άλλος από την παραμονή των δανειοληπτών στην κατοικία τους ΚΑΙ τη βιωσιμότητα των μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων.
Οι Τράπεζες και μετέπειτα οι Εταιρείες Εξαγοράς & Διαχείρισης είχαν υποχρέωση:
α. Να διευκολύνουν τη διαδικασία επίλυσης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι δανειολήπτες στην εκπλήρωση των συμβατικών τους οικονομικών υποχρεώσεων, μέσω της εφαρμογής ικανοποιητικών και βιώσιμων λύσεων αναδιάρθρωσης, όπου αυτό είναι δυνατό.
β. Να συμπεριφέρονται με επαγγελματικό, δίκαιο, διαφανή και συνετό τρόπο προς τους δανειολήπτες.
γ. Να παρέχουν πλήρεις και ακριβείς πληροφορίες στον δανειολήπτη όσον αφορά την περίπτωση του όσο και τις γενικές διαδικασίες που ακολουθούνται από το ΑΠΙ.
δ. Να βεβαιώνονται ότι ο δανειολήπτης κατανοεί και αποδέχεται όλους τους προτεινόμενους όρους και προϋποθέσεις.
ε. Να σέβονται το δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής του δανειολήπτη.
ΑΛΛΑΓΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΠΟΙΗΣΕΙΣ ΤΟ 2018
Το καλοκαίρι του 2018 προέκυψαν νέες αλλαγές της νομοθεσίας για τις εκποιήσεις. Ήταν ένα πακέτο τροποποιήσεων, που ψηφίστηκαν για να επιταχύνουν τις διαδικασίες εκποίησης και να μειώσουν τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια (ΜΕΔ). Ένα αποτέλεσμα συνδυασμού οικονομικής πίεσης, τραπεζικής κρίσης (κλείσιμο του Συνεργατισμού) και δεσμεύσεων της χώρας μας προς τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς!!!
Συνοπτικά η αλλαγή της νομοθεσίας για τις εκποιήσεις του 2018, έγινε κυρίως για:
• να σωθεί/ σταθεροποιηθεί το τραπεζικό σύστημα
• να επιταχυνθεί η διαδικασία εκποιήσεων
• να μειωθούν τα «κόκκινα» δάνεια
• να τηρηθούν Ευρωπαϊκές δεσμεύσεις
• να αντιμετωπιστεί η κρίση του Συνεργατισμού
Τι συνέβαινε ΠΡΙΝ το 2018:
H διαδικασία εκποίησης ήταν:
• Αργή και περίπλοκη
• Οι Τράπεζες έπρεπε πολύ συχνά να κινηθούν δικαστικά
• Υπήρχαν πολλά περιθώρια για καθυστερήσεις και αναστολές
• Οι δανειολήπτες μπορούσαν πιο εύκολα να «μπλοκάρουν» τη διαδικασία
Βασικά στην πράξη οι εκποιήσεις δεν ολοκληρώνονταν ΠΟΤΕ (μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις)
Τι συμβαίνει μετά την αλλαγή της νομοθεσίας:
1. Εξωδικαστική διαδικασία - Διευκόλυνση πώλησης ακινήτων
Ενισχύθηκε το δικαίωμα των Τραπεζών /Εταιρειών Διαχείρισης να προχωρούν σε εκποίηση χωρίς μακρές δικαστικές διαδικασίες. Η Τράπεζα/Εταιρεία Διαχείρισης μπορεί να προχωρήσει σε εκποίηση ΧΩΡΙΣ να πάει πρώτα στο Δικαστήριο.
2. Συγκεκριμένα στάδια με ειδοποιήσεις
Ο Δανειολήπτης λαμβάνει επιστολές (π.χ. τύπου Θ’Ι, ΙΒ, ΙΑ, ΙΓ και ΙΣΤ κ.λπ.) με προθεσμίες:
• Ειδοποίηση καθυστέρησης ( «Θ» 120 ημερών)
• Προθεσμία για ρύθμιση ( «Ι» 45 ημερών)
• Ειδοποίηση για εκτίμηση του ακίνητου («ΙΒ»)
• Τελική ειδοποίηση πλειστηριασμού/εκποίησης («ΙΑ»)
• Ειδοποίηση για 2ο πλειστηριασμό («ΙΓ»)
• Ειδοποίηση για ανάκτηση («ΙΣΤ»)
Η ΟΛΗ διαδικασία της πώλησης ακινήτου μπορεί να πάρει περίπου 9 μήνες, γίνεται ηλεκτρονικά, όταν ΠΡΙΝ το 2018 μπορούσε να πάρει χρόνια.
Με βάση τον νόμο περί εκποιήσεων (Περί Μεταβιβάσεως και υποθηκεύσεων Νόμο), ο δανειολήπτης θεωρητικά είχε το δικαίωμα Προσφυγής στο Δικαστήριο (προσωρινό διάταγμα αναστολής - interim order).
Αυτό που ΔΕΝ υπολόγισαν όμως ήταν ότι αφ’ ενός οι περισσότεροι δανειολήπτες ΔΕΝ είχαν την οικονομική δυνατότητα να προσφύγουν στο Δικαστήριο, αφ’ ετέρου όσοι την είχαν πάλι ήταν σε δυσμενή θέση, αφού οι Δικαστές για πολλούς λόγους, νομικούς κ.ά, ΔΕΝ εξέδιδαν εύκολα το προσωρινό διάταγμα αναστολής του πλειστηριασμού.
Με την αλλαγή της Νομοθεσίας, παρατηρούμε ότι, στο πρώτο εξάμηνο του 2018, σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας είχαν ΗΔΗ σταλεί 2.300 ειδοποιήσεις, ενώ για 953 ακίνητα ορίστηκε ήδη ημερομηνία 1ου πλειστηριασμού.
Στο μεταξύ οι αντιφατικές αποφάσεις των Επαρχιακών Δικαστηρίων (ένα «ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΑΛΑΛΟΥΜ») προκάλεσαν σύγχυση κι ανησυχία στους Δανειολήπτες για το τι μέλλει γενέσθαι με τις περιουσίες τους.
Από τη συνολική εξέταση του υφιστάμενου πλαισίου, των επίσημων στοιχείων και των εμπειριών που καταγράφονται στην πράξη, είχε καταστεί σαφές ότι το ζήτημα των εκποιήσεων και κυρίως της Κύριας Κατοικίας είχε προσλάβει διαστάσεις κοινωνικού προβλήματος με άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Το 2023 η Βουλή προχώρησε στην ψήφιση και υιοθεσία κάποιων μηχανισμών προστασίας, οι οποίο όμως δυστυχώς -παρά τις επιμέρους βελτιώσεις τους- αποδεικνύονται ανεπαρκείς να καλύψουν το σύνολο των επηρεαζόμενων δανειοληπτών, ιδιαίτερα εκείνων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες ή στη μεσαία τάξη.
Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των εκποιήσεων σήμερα αφορά Κύριες Κατοικίες χαμηλής και μεσαίας αξίας, ενώ μεγάλος αριθμός δανειοληπτών παραμένει εκτός οποιασδήποτε ουσιαστικής θεσμικής προστασίας, λόγω τερματισμένων δανείων ή υφιστάμενων δικαστικών αποφάσεων.
Παράλληλα, θεσμοί που θεσπίστηκαν για να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στο πρόβλημα, είτε δεν εφαρμόζονται στην πράξη είτε στερούνται των αναγκαίων εργαλείων για να παράγουν απτά αποτελέσματα.
ΕΔΩ επισημαίνουμε ξανά, ότι η ΚΥΡΙΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑ βάσει της τρέχουσας νομοθεσίας ΔΕΝ προστατεύεται.
Όλα τα μέχρι σήμερα μέτρα αποτελούν κάποιες ασφαλιστικές δικλίδες, ΑΛΛΑ ποτέ δεν ήταν και ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ αρκετές για να διασφαλίσουν ότι μία Κατοικία δεν θα καταλήξει σε εκποίηση/πλειστηριασμό.
Υπό αυτές τις συνθήκες, απαιτείται μια συνεκτική, ρεαλιστική και κοινωνικά δίκαιη στρατηγική, η οποία να διασφαλίζει τη δίκαιη εξεύρεση του νόμιμα οφειλόμενου ποσού, την πραγματική δυνατότητα βιώσιμων αναδιαρθρώσεων/ρυθμίσεων και την ουσιαστική προστασία της Κύριας Κατοικίας.
Ως Σύνδεσμος Προστασίας Δανειοληπτών Τραπεζών, ήμασταν και συνεχίζουμε να είμαστε σε συνεχή επαφή τόσο με την Εκτελεστική Εξουσία (Υπουργείο Οικονομικών & Προεδρικό), όσο και με τους βουλευτές όλων των σχετικών Κοινοβουλευτικών Επιτροπών, εκφράζοντας τις απόψεις και τις εισηγήσεις μας, με αποτέλεσμα να έλθουν ΝΕΑ νομοσχέδια από την Κυβέρνηση και ΝΕΕΣ προτάσεις Νόμου από τους Βουλευτές!
Η Εκτελεστική Εξουσία αλλά ακόμη και τα κόμματα που ψήφισαν την αλλαγή της νομοθεσίας του 2018, έχουν αναγνωρίσει έμμεσα, ότι ΤΕΛΙΚΑ παρόλο που τη δεδομένη στιγμή επιβαλλόταν η ψήφιση των πακέτων τροποποίησης, ΣΗΜΕΡΑ, η κατάσταση όσον αφορά τις Τράπεζες και τα Επενδυτικά Ταμεία έχει καταλήξει ανεξέλεγκτη και κατάφωρα εναντίον των Δανειοληπτών.
Επίσημα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων από αρμόδιους φορείς καταδεικνύουν με σαφήνεια τη σοβαρότητα και την κλιμάκωση του φαινομένου των εκποιήσεων Κύριας Κατοικίας, καθώς και τα ουσιαστικά όρια των υφιστάμενων μηχανισμών προστασίας.
Συγκεκριμένα, η συντριπτική πλειοψηφία των αιτημάτων που υποβάλλονται στον Σύνδεσμο μας αλλά και σε άλλους αρμόδιους φορείς, αφορά περιπτώσεις Κύριας Κατοικίας. Τα περισσότερα εξ αυτών αφορούν κατοικίες χαμηλής και μεσαίας αξίας, κάτω των €350.000, γεγονός που αποτυπώνει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο σε ακίνητα υψηλής αξίας όπως ισχυρίζονται οι Τράπεζες και τα Επενδυτικά Ταμεία, αλλά πλήττει κυρίως ευάλωτα νοικοκυριά και τη μεσαία τάξη.
Πολλά αιτήματα δεν μπορούν να εξεταστούν από τον Κρατικό Φορέα και καταλήγουν στον Σύνδεσμο μας, αιτήματα που αφορούν Κατοικίες με αξία μεγαλύτερη από €350.000, επειδή υπάρχουν ΗΔΗ δικαστικές αποφάσεις.
Παράλληλα, αναδεικνύεται ένα σοβαρό κοινωνικό ζήτημα σε σχέση με δανειολήπτες που, αν και είχαν χαρακτηριστεί στο παρελθόν ως Επιλέξιμοι αλλά Μη Βιώσιμοι για κρατικά σχέδια στήριξης (ΕΣΤΙΑ, ΟΙΚΙΑ, Ενοίκιο Έναντι Δόσης), σήμερα αποκλείονται από υφιστάμενα προγράμματα λόγω της τεχνητής αύξησης της εκτιμημένης αξίας των ακινήτων τους, χωρίς να έχει μεταβληθεί η πραγματική οικονομική τους κατάσταση.
Οι περιπτώσεις αυτές αφορούν κατά κύριο λόγο ευάλωτα πρόσωπα (λήπτες δημόσιων βοηθημάτων και νοικοκυριά με χαμηλό διαθέσιμο εισόδημα, μονήρης συνταξιούχες νοικοκυρές), τα οποία πλέον βρίσκονται αντιμέτωπα με άμεσο κίνδυνο απώλειας της Κατοικίας τους.
Επειδή είναι γενικώς παραδεκτό ότι η τροποποίηση της νομοθεσίας του 2018 έχει τύχει εκμετάλλευσης από τις Τράπεζες & Εταιρείες Διαχείρισης με ολέθρια αποτελέσματα για τους Δανειολήπτες, έγινε πριν το κλείσιμο της Βουλής μία προσπάθεια αλλαγής πλαισίου των εκποιήσεων με δύο νομοσχέδια από το Υπουργείο Οικονομικών όπως και κατάθεση Προτάσεων Νόμου από όλα τα κόμματα.
Ο ΠτΔ υπέγραψε τα δύο νομοσχέδια του Υπουργείου Οικονομικών και μία από τις προτάσεις νόμου και έκανε κάποιες προτάσεις αναπομπή και κάποιες τις προχώρησε σε Αναφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Το πιο σημαντικό είναι ότι η μία από τις δύο νομοθεσίες που έγιναν αναφορά στο Ανώτατο Δικαστήριο είναι η πρόταση νόμου, με την οποία οι οφειλέτες θα είχαν πρόσβαση στη δικαιοσύνη για το ύψος των χρεών και τις καταχρηστικές ρήτρες, καθώς ο ΠτΔ έκρινε, ότι επηρεαζόταν η χρηματοπιστωτική σταθερότητα με σοβαρές επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά.
Εν κατακλείδι η εν λόγω πρόταση προσπαθεί να επαναφέρει την νομοθεσία των εκποιήσεων ΠΡΙΝ την τροποποίηση του 2018.
Το αναφαίρετο δικαίωμα του Δανειολήπτη για Προσφυγή στην Δικαιοσύνη για Καταχρηστικές Ρήτρες, Υπερχρεώσεις, εξεύρεση Νόμιμα Οφειλόμενου Ποσού και σαφώς ΠΡΙΝ από την εκποίηση του ακινήτου του (είτε Κύριας Κατοικίας είτε άλλου) είναι αδιαπραγμάτευτο, αδιαμφισβήτητο και αναμένουμε να τύχει ΑΜΕΣΗΣ επαναφοράς.
Πέραν τούτου, αναμένουμε ότι η Εκτελεστική Εξουσία θα προχωρήσει σε άμεσες ενέργειες στο να υπάρχουν αρκετοί και εξειδικευμένοι Δικαστές, ώστε οι υποθέσεις αυτές να δικάζονται σε σύντομο χρονικό διάστημα, όπως συμβαίνει και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και να μην χρειάζονται 5, 6, 7 χρόνια, στη διάρκεια των οποίων κάθε ΜΕΔ αυξάνεται με τόκους και άλλες υπερχρεώσεις.
Πιστεύουμε ότι στην εν λόγω πρόταση νόμου ΔΕΝ τίθεται θέμα αντισυνταγματικότητας, γι’ αυτό ευελπιστούμε ότι η αναμενόμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα είναι θετική, θα άρει την αδικία και θα είναι επιτέλους προς όφελος των δανειοληπτών.
Σημειώνεται ότι σε περιπτώσεις που το Δικαστήριο αναστείλει τον πλειστηριασμό του ακινήτου και επιδικάσει το νόμιμα οφειλόμενο ποσό (με διαγραφή χρέους) σε εύλογο χρόνο υπέρ του Δανειολήπτη, ΑΛΛΑ ο δανειολήπτης ανήκει σε ευάλωτη ομάδα και ΔΕΝ έχει την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει (έστω και με ένα μακροχρόνιο πλάνο), είναι χρέος της Εκτελεστικής Εξουσίας, να φροντίσει ότι αυτοί οι άνθρωποι ΔΕΝ θα βρεθούν στον δρόμο.
Ζούμε σε μία Κοινωνία με τις τιμές να ανεβαίνουν συνεχώς (πληθωρισμός), τους μισθούς ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα να παραμένουν χαμηλοί, τη μεσαία τάξη να περιορίζει τα έξοδα, το «απλό» να γίνεται δύσκολο (ενοίκιο, τρόφιμα, καύσιμα), τα ενοίκια στα ύψη σε όλες τις πόλεις, τις τιμές των ακινήτων απρόσιτες για ένα νέο ζευγάρι, την κοινωνική ανισότητα να μεγαλώνει με κίνδυνο η μεσαία τάξη να εξαφανιστεί.
Τα αυξανόμενα φαινόμενα οικονομικής πίεσης και φτώχειας αποδεικνύουν ότι η εργασία από μόνη της δεν αρκεί, όταν το κόστος εξυπηρέτησης δανείων παραμένει δυσβάσταχτο.
Μετά από πραγματικό αγώνα, με επιμονή και υπομονή μέσα στη Βουλή, σε όλες τις σχετικές επιτροπές με τη βοήθεια και κάποιων βουλευτών, καταφέραμε επιτέλους και το Υπουργείο Οικονομικών προχώρησε σε επαναφορά του Σχεδίου «Ενοίκιο έναντι Δόσης». Ευχαριστούμε το Υπουργείο Οικονομικών γι’ αυτήν του την ενέργεια.
Επισημαίνουμε ωστόσο ότι αναμέναμε την αναθεώρηση των κριτηρίων επιλεξιμότητας και ιδίως την αύξηση του ανώτατου ορίου αξίας της Κύριας Κατοικίας τουλάχιστον στο ποσό των €400.000, για να καταστεί δυνατή η ένταξη μεγαλύτερου αριθμού δανειοληπτών και να επιτευχθεί η ουσιαστική ανακούφιση περισσότερων νοικοκυριών. Όπως επίσης (αναμέναμε) την κοινωνική προστασία των ευάλωτων ομάδων (ηλικιωμένοι, χαμηλοσυνταξιούχοι, μονογονεϊκές οικογένειες κ.ά.), ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπρεπής στέγαση ως βασικά κατοχυρωμένο ανθρώπινο δικαίωμα!
Συγκεκριμένα προτείνουμε, θεωρώντας ότι είναι πολύ εύκολο τόσο για το Κράτος όσο και τις Τράπεζες/Εταιρείες Διαχείρισης να βρουν ΠΟΙΟΙ ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες, να προχωρήσουν με ένα πλάνο αγοράς παλιών κατοικιών, οι οποίες θα μπορούσαν να τύχουν ανακαίνισης με χορηγία από Ευρωπαϊκά Κονδύλια. Στόχος είναι να ανοίξουν χιλιάδες άδεια σπίτια και να μπουν ξανά στην αγορά με χαμηλό ενοίκιο. Το σημαντικότερο σε όλο αυτό είναι να καλέσουν ΚΑΙ τις Τράπεζες/Εταιρείες Διαχείρισης να «συνεισφέρουν» στο έργο αυτό.
Συνάμα αναμένουμε ότι μέσα στο καλοκαίρι το Ανώτατο Δικαστήριο θα εξετάσει τη συνταγματικότητα ή μη των προτάσεων νόμου, και θεωρούμε ότι η ΝΕΑ ΒΟΥΛΗ θα πρέπει να προχωρήσει σε Πρόταση Νόμου ώστε «Ο Κώδικας και η Οδηγία της Κεντρικής», που είναι Δευτερογενής Νομοθεσία και ακολουθείται είτε a la cart είτε καθόλου, να ΓΙΝΕΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ.
Κλείνοντας τονίζουμε ότι απαιτείται ουσιαστική παρέμβαση για:
• πιο δίκαιη μετακύλιση των μειώσεων επιτοκίων στους δανειολήπτες,
• ενίσχυση της προστασίας απέναντι στις εκποιήσεις,
• και αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ τραπεζικών κερδών και κοινωνικής ευθύνης.
Η οικονομική σταθερότητα δεν μπορεί να μετριέται μόνο με αριθμούς, αλλά και με το κατά πόσο οι πολίτες μπορούν να διατηρήσουν το σπίτι και την αξιοπρέπειά τους.
