Του Γεώργιου Συντελή *
1) Captains Log 🧭
Ζούμε σε μια περίοδο όπου οι αγορές κινούνται ταχύτερα από τα επιχειρηματικά μοντέλα και η τεχνολογία ταχύτερα από τους θεσμούς που προσπαθούν να τη ρυθμίσουν.
Για όσους δραστηριοποιούνται στον χώρο των πληρωμών, των επενδύσεων, της τραπεζικής τεχνολογίας και των χρηματοοικονομικών υποδομών, η πρόκληση δεν είναι πλέον η πρόσβαση στην πληροφορία. Είναι η ικανότητα να διακρίνουν ποια σήματα έχουν πραγματική σημασία, και ποια αποτελούν απλώς θόρυβο της στιγμής.
Το “Weather Report” δημιουργήθηκε ακριβώς με αυτή τη φιλοσοφία: ως μια περιοδική προσπάθεια σύνδεσης μακροοικονομίας, τεχνολογίας, κανονιστικού πλαισίου και πράξης μέσα από την οπτική ενός operator, δηλαδή κάποιου που χτίζει και λειτουργεί επιχειρήσεις στον κλάδο.
Σε κάθε έκδοση θα επιχειρούμε μια απλή άσκηση:
να κατανοήσουμε όχι μόνο τι συμβαίνει, αλλά κυρίως προς τα πού φυσάει ο άνεμος.
2) Δελτίο Καιρού 🌦️
Εάν με ρωτούσε κανείς ποιο είναι σήμερα το μεγαλύτερο ρίσκο που οι αγορές δυσκολεύονται να αποτιμήσουν σωστά, η απάντηση θα ήταν οι προσδοκίες γύρω από τον μεσοπρόθεσμο πληθωρισμό.
Η μετά-Covid περίοδος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για μεγάλο διάστημα, οι αγορές και σημαντικό μέρος των κεντρικών τραπεζών αντιμετώπισαν τον πληθωρισμό ως “transitory”, δηλαδή ως ένα προσωρινό φαινόμενο που θα υποχωρούσε γρήγορα. Τελικά, όμως, η παγκόσμια οικονομία εισήλθε σε μια πολύ πιο παρατεταμένη περίοδο υψηλών τιμών και αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής.
Σήμερα, το περιβάλλον αρχίζει να θυμίζει περισσότερο τη δεκαετία του ’70, υψηλότερο ενεργειακό κόστος, γεωπολιτική αβεβαιότητα, χαμηλότερη προβλεψιμότητα και αυξανόμενοι φόβοι στασιμοπληθωρισμού.
Στην αρχή της χρονιάς, οι αγορές προεξοφλούσαν τουλάχιστον τρεις μειώσεις επιτοκίων από τη Federal Reserve. Το βασικό σενάριο δεν ήταν η επιστροφή σε εποχή ποσοτικής χαλάρωσης (QE), αλλά μια σταδιακή ομαλοποίηση προς χαμηλότερα επιτόκια βάσης. Παράλληλα, η πιθανότητα ενίσχυσης φωνών υπέρ μιας πιο διευκολυντικής νομισματικής πολιτικής γύρω από τη Fed (βλ. επικείμενο διορισμό Warsh) ενίσχυε την αίσθηση ότι το βασικό ρίσκο για το σύστημα παρέμενε η χρηματοοικονομική σταθερότητα και όχι η επανεπιτάχυνση του πληθωρισμού.
Η αμερικανική επιχείρηση στο Ιράν με την κωδική ονομασία “Epic Fury” άλλαξε σημαντικά αυτή την εικόνα.
Οι αγορές πλέον αρχίζουν να επαναξιολογούν το ενδεχόμενο μιας πιο μακράς περιόδου υψηλού ενεργειακού κόστους. Και η ενέργεια δεν επηρεάζει μόνο τα πρατήρια καυσίμων, διαχέεται οριζόντια σε ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα, επηρεάζοντας μεταφορές, βιομηχανία, logistics και τελικά τις τελικές τιμές καταναλωτή.
Αυτό περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια για επιθετική νομισματική χαλάρωση. Στο βασικό πλέον σενάριο, οι κεντρικές τράπεζες φαίνεται να τηρούν στάση αναμονής “higher for longer”, δηλαδή υψηλά επιτόκια για παρατεταμένο διάστημα, καθώς τα upside risks για τον πληθωρισμό, οι πιέσεις δηλαδή που μπορούν να τον αυξήσουν, παραμένουν ενεργά.
Το δυσκολότερο στοιχείο της εξίσωσης είναι ότι ο πληθωρισμός δεν συνυπάρχει πλέον με ισχυρή παγκόσμια ανάπτυξη. Αντίθετα, εμφανίζεται σε ένα περιβάλλον χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης, αναδιάρθρωσης των εφοδιαστικών αλυσίδων, αποπαγκοσμιοποίησης και μετάβασης προς έναν αυξανόμενα πολυπολικό κόσμο. Και όμως, εδώ εμφανίζεται το μεγάλο παράδοξο της περιόδου.
Παρά τους αυξανόμενους φόβους για ένα πιο στασιμοπληθωριστικό περιβάλλον, η corporate America συνεχίζει να εμφανίζει εξαιρετικά ισχυρά κέρδη, με το S&P 500 να καταγράφει από τους υψηλότερους ρυθμούς κερδοφορίας των τελευταίων ετών.
Το παράδοξο αυτό αντανακλά αφενός τη δυναμική μιας οικονομίας που οδηγείται από την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές υπηρεσίες, αφετέρου τη σχετική ενεργειακή και χρηματοοικονομική υπεροχή των ΗΠΑ έναντι της Ευρώπης.
3) Διόπτευση Πορείας ⛵️
Το ερώτημα είναι, προϊόντος του καιρού, ποιες τάσεις αρχίζουν να αναδύονται.
Ας ξεκινήσουμε από τις επενδύσεις. Ο λόγος που ο στασιμοπληθωρισμός αποτελεί τόσο δύσκολο περιβάλλον για τις αγορές είναι επειδή περιορίζει τις “προφανείς” επιλογές κατανομής κεφαλαίων.
Σε ένα κλασικό asset allocation μοντέλο, για παράδειγμα 70/30 μεταξύ ομολόγων και μετοχών, οι αντιδράσεις είναι συνήθως πιο ξεκάθαρες. Εάν το βασικό πρόβλημα είναι ο πληθωρισμός, μειώνεις έκθεση σε ομόλογα και αυξάνεις έκθεση σε μετοχές ή commodities (εμπορεύματα/πρώτες ύλες). Εάν το βασικό πρόβλημα είναι η επιβράδυνση της ανάπτυξης, κάνεις το αντίθετο.
Όταν όμως πληθωρισμός και χαμηλή ανάπτυξη εμφανίζονται ταυτόχρονα, οι επιλογές περιορίζονται σημαντικά.
Ο χρυσός παραμένει ένα παραδοσιακό “safe haven”, αλλά μετά από ένα πολυετές rally, ακόμη και αυτός εμφανίζει αυξημένη μεταβλητότητα. Στις ισοτιμίες, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς οι αγορές προσπαθούν να αποτιμήσουν πιθανές μακροπρόθεσμες αλλαγές γύρω από το σύστημα του πετροδολαρίου και τη γεωπολιτική ισορροπία ισχύος.
Εάν, για παράδειγμα, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία κινηθούν σταδιακά προς τιμολόγηση πετρελαίου σε καλάθι νομισμάτων αντί αποκλειστικά σε δολάρια, τότε μιλάμε για μια πιθανή ριζική ανατροπή με δύσκολα προβλέψιμες συνέπειες για το νομισματικό σύστημα.
Αυτό που φαίνεται ήδη πιο ξεκάθαρα, ωστόσο, είναι η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης του χρήματος.
Από τη μία πλευρά, οι κεντρικές τράπεζες εξετάζουν ή αναπτύσσουν CBDCs (ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών), όπως το Ψηφιακό Euro και το Ψηφιακό Yuan. Από την άλλη, ο ιδιωτικός τομέας συνεχίζει να επενδύει στην ανάπτυξη stablecoins και σε υποδομές πληρωμών (rails) βασισμένες σε blockchain.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), γνωστή συχνά και ως “η κεντρική τράπεζα των κεντρικών τραπεζών”, τοποθετήθηκε πρόσφατα με ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο:
“Stablecoins cannot become the foundation of the future monetary system.”
Η BIS επικεντρώνει τους προβληματισμούς της σε ζητήματα σταθερότητας, αξιοπιστίας των αποθεματικών αλλά και κινδύνων για τη νομισματική κυριαρχία, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική κατεύθυνση στις ΗΠΑ φαίνεται αρκετά διαφορετική, με το περιβάλλον Trump να εμφανίζεται σημαντικά πιο θετικό απέναντι στα stablecoins και την ιδιωτική καινοτομία στις πληρωμές.
Το αποτέλεσμα είναι ότι αρχίζουν να διαμορφώνονται διαφορετικές σχολές σκέψης:
• οι ΗΠΑ να κινούνται πιο κοντά σε υιοθέτηση των stablecoins από τον ιδιωτικό τομέα,
• η Ευρώπη να δίνει έμφαση στα CBDCs και τη ρυθμιζόμενη τραπεζική υποδομή,
• και η Κίνα να επιταχύνει το Digital Yuan ως εργαλείο γεωοικονομικής επιρροής.
Στον χώρο των πληρωμών, συνεχίζεται παράλληλα η ισχυρή τάση ενίσχυσης των account-to-account (A2A, άμεσες μεταφορές μεταξύ τραπεζικών λογαριασμών) πληρωμών. Και στην Ελλάδα, η προώθηση του IRIS αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης προς πιο άμεσες, χαμηλότερου κόστους και περισσότερο διαλειτουργικές υποδομές πληρωμών.
4) Άνθρωπος στη Θάλασσα 🌊🧍♂️
Στην ιστιοπλοΐα υπάρχει μια σχετικά απλή αρχή: όταν ο καιρός αλλάζει απότομα, οι πιο επικίνδυνες αποφάσεις συνήθως δεν προέρχονται από έλλειψη πληροφορίας, αλλά από υπερβολική αυτοπεποίθηση.
Οι περισσότερες μεγάλες αστοχίες δεν συμβαίνουν επειδή “κανείς δεν είδε την καταιγίδα”. Συμβαίνουν επειδή κάποιος πίστεψε ότι μπορεί να την αγνοήσει.
Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα και το διεθνές οικονομικό περιβάλλον. Ζούμε σε μια περίοδο όπου οι αγορές αντιδρούν ταυτόχρονα σε επιτόκια, πολέμους, ενεργειακές αλυσίδες, τεχνητή νοημοσύνη, νομισματικές μεταβάσεις και γεωπολιτική αναδιάρθρωση. Και όμως, μέσα σε όλο αυτόν τον θόρυβο, η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει ανθρώπινη: η ικανότητα να διατηρεί κανείς καθαρή κρίση όταν όλα γύρω του κινούνται γρηγορότερα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πραγματικό ζητούμενο της περιόδου. Όχι η πρόβλεψη της τέλειας πορείας, αλλά η δυνατότητα προσαρμογής όταν αλλάζει ο άνεμος.
* Ο Γεώργιος Συντελής είναι στέλεχος του χώρου fintech με υπόβαθρο σε investment banking, πληρωμές και χρηματοοικονομικές υποδομές. Διετέλεσε CEO της EveryPay (Ίδρυμα Ηλεκτρονικού Χρήματος) και σήμερα χτίζει την Hypodome, μια πλατφόρμα ψηφιακής υποδομής πιστοδότησης για ευρωπαϊκές τράπεζες.
