Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται ήδη στο νέο λειτουργικό μοντέλο των οργανισμών και αλλάζει τη φύση της εργασίας, αλλά δεν την καταργεί. Εξ ου και το μέλλον της εργασίας δεν θα είναι μια αντιπαράθεσή της με τον άνθρωπο, αλλά μια στενή συνεργασία τους.

Γι’ αυτήν είναι απαραίτητες δύο προϋποθέσεις: αφ’ ενός η διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την ασφαλή αξιοποίησή της, καθώς οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι δεν προέρχονται απαραίτητα από την ίδια την τεχνολογία, αλλά από την έλλειψη ελέγχου της.

Αφ’ ετέρου η επένδυση στην ψηφιακή εκπαίδευση, στην καλλιέργεια δεξιοτήτων γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη και στη συνεχή αναβάθμιση των γνώσεων του ανθρώπινου δυναμικού.
Διότι, σε τελική ανάλυση, εκείνο που διαφοροποιεί τις χώρες είναι η ποιότητα και η προσαρμοστικότητα των ανθρώπων τους.

Ο Μένοικος Μαυρομμάτης, IBM Technology Lead Cyprus & Malta σε μια άκρως αποκαλυπτική κι ενδιαφέρουσα συνέντευξη για τους μύθους και τις πραγματικότητες, τις δυνατότητες και τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εποχή μας.

- Κύριε Μαυρομμάτη, μετά από τόσα χρόνια στον χώρο της τεχνολογίας, ποια θεωρείτε ότι είναι η σημαντικότερη τεχνολογική αλλαγή που επηρεάζει σήμερα τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις;

- Έπειτα από τόσα χρόνια στον χώρο της τεχνολογίας, πιστεύω ότι η σημαντικότερη αλλαγή που βιώνουμε σήμερα είναι πως η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα ακόμη εργαλείο, αλλά εξελίσσεται στο νέο λειτουργικό μοντέλο των οργανισμών. Η μετάβαση αυτή είναι ήδη εμφανής σε κλάδους όπως ο τραπεζικός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η NatWest, η οποία αξιοποιεί λύσεις στεγαστικής χρηματοδότησης με τη βοήθεια AI για να βελτιώσει την εμπειρία των πελατών της, αποδεικνύοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη ενσωματώνεται πλέον στις βασικές επιχειρησιακές διαδικασίες και δεν λειτουργεί ως μια απομονωμένη τεχνολογική πρωτοβουλία.

Σε κάθε μεγάλο τεχνολογικό κύμα -από την εμφάνιση των υπολογιστών έως την εξάπλωση του διαδικτύου- εκείνοι που ξεχώρισαν ήταν όσοι αξιοποίησαν την τεχνολογία για να επαναπροσδιορίσουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί σήμερα μια αντίστοιχη ευκαιρία, με τη διαφορά ότι η ταχύτητα των εξελίξεων είναι πολλαπλάσια.
Για τις επιχειρήσεις αλλά και για τους δημόσιους οργανισμούς, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υιοθετήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά πώς θα την ενσωματώσουν στον πυρήνα των λειτουργιών τους, στη λήψη αποφάσεων και στην καινοτομία.

Ήδη βλέπουμε αυτή τη μετάβαση να γίνεται πράξη. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα είναι η Riyadh Air, η οποία συνεργάστηκε με την IBM, ώστε να δημιουργήσει την πρώτη αεροπορική εταιρεία στον κόσμο που σχεδιάστηκε εξαρχής ως AI-native. Αντί να προσθέσει την Τεχνητή Νοημοσύνη πάνω σε υφιστάμενα συστήματα, την ενσωμάτωσε από την πρώτη ημέρα σε ολόκληρη τη λειτουργία της -από τις εσωτερικές διαδικασίες και την εξυπηρέτηση πελατών μέχρι τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση της απόδοσης. Το παράδειγμα αυτό αποδεικνύει ότι ορισμένοι οργανισμοί δεν χρησιμοποιούν πλέον την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνο για να βελτιώσουν τις διαδικασίες τους, αλλά για να οικοδομήσουν γύρω από αυτήν ένα εντελώς νέο επιχειρησιακό μοντέλο.

- Η Τεχνητή Νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο των εξελίξεων. Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια και υπευθυνότητα, χωρίς να χαθεί η ανθρώπινη διάσταση;

- Για να δημιουργήσει πραγματική και διαχρονική αξία, η εμπιστοσύνη πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο κάθε συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης από την πρώτη στιγμή. Στην IBM πιστεύουμε ακράδαντα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να ενισχύει τις ανθρώπινες δυνατότητες και όχι να υποκαθιστά την ανθρώπινη κρίση. Για τον λόγο αυτό, τα συστήματα AI οφείλουν να είναι διαφανή, να διέπονται από ισχυρή διακυβέρνηση και να μπορούν να εξηγούν τον τρόπο, με τον οποίο καταλήγουν στις αποφάσεις τους.

Οι οργανισμοί πρέπει να γνωρίζουν πώς παράγονται τα αποτελέσματα ενός μοντέλου, ποια δεδομένα χρησιμοποιούνται και με ποιον τρόπο παρακολουθείται η λειτουργία του διαχρονικά. Η διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αποτελεί πλέον επιλογή· αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ασφαλή αξιοποίησή της.

Εξίσου σημαντικό είναι να παραμένει ο άνθρωπος στο επίκεντρο. Συχνά αναφερόμαστε στην προσέγγιση «human on the loop», σύμφωνα με την οποία η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αυτοματοποιεί διαδικασίες, να παράγει χρήσιμες πληροφορίες και να επιταχύνει τη λήψη αποφάσεων, χωρίς όμως να καταργεί την ανθρώπινη εποπτεία. Αυτή παραμένει απαραίτητη, ιδιαίτερα σε τομείς που αφορούν κρίσιμες αποφάσεις, ζητήματα δεοντολογίας ή τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών.

Όταν χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν κάνει τους οργανισμούς λιγότερο ανθρώπινους. Αντιθέτως, απελευθερώνει τους ανθρώπους από χρονοβόρες και επαναλαμβανόμενες εργασίες, ώστε να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη δημιουργικότητα, στη στρατηγική σκέψη, στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων και στις ανθρώπινες σχέσεις που αποτελούν τον πραγματικό μοχλό της προόδου.

- Πολλοί ανησυχούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει θέσεις εργασίας. Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται το μέλλον της εργασίας τα επόμενα χρόνια;

- Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμφίβολα θα μετασχηματίσει τον τρόπο, με τον οποίο εργαζόμαστε. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση αλλάζει κυρίως τη φύση της εργασίας, παρά καταργεί την εργασία την ίδια. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο μετασχηματισμός της ίδιας της IBM ως «Client Zero», όπου η AI και η αυτοματοποίηση χρησιμοποιούνται για την απλοποίηση επαναλαμβανόμενων διαδικασιών, απελευθερώνοντας τους εργαζομένους ώστε να επικεντρωθούν σε δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Με αυτόν τον τρόπο οι οργανισμοί μπορούν να κατευθύνουν περισσότερους πόρους προς την καινοτομία, την ανάπτυξη και την απόκτηση νέων δεξιοτήτων.

Ενδεικτικά, το AskHR, ο εσωτερικός ψηφιακός βοηθός ανθρώπινου δυναμικού της IBM, επιλύει σήμερα το 94% των συνηθισμένων ερωτημάτων των εργαζομένων και έχει συμβάλει στη μείωση του λειτουργικού κόστους κατά 40%, επιτρέποντας στις ομάδες HR να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε στρατηγικές πρωτοβουλίες και στην υποστήριξη των ανθρώπων.

Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ότι η AI αναλαμβάνει κυρίως επαναλαμβανόμενες και διοικητικές εργασίες, βοηθώντας τους ανθρώπους να εργάζονται αποτελεσματικότερα και να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε δραστηριότητες που απαιτούν δημιουργικότητα, κρίση, εξειδίκευση και σύνθετη επίλυση προβλημάτων. Το μέλλον της εργασίας, επομένως, δεν θα είναι μια αντιπαράθεση μεταξύ ανθρώπου και AI, αλλά μια στενή συνεργασία μεταξύ των δύο.

Η μετάβαση αυτή προϋποθέτει σημαντικές επενδύσεις στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στη διαρκή εκπαίδευση. Καθώς η AI ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία των οργανισμών, οι εργαζόμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν πώς να συνεργάζονται με αυτά τα συστήματα, να αξιολογούν τα αποτελέσματά τους και να τα αξιοποιούν αποτελεσματικά στην καθημερινή τους εργασία.

Για τον λόγο αυτό βλέπουμε την AI όχι ως υποκατάστατο των ανθρώπων, αλλά ως ένα μέσο που τους καθιστά πιο αποτελεσματικούς, επιτρέποντάς τους να επικεντρώνονται εκεί όπου μπορούν να προσφέρουν τη μεγαλύτερη αξία: στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων, στην εξυπηρέτηση πελατών, στην ανάπτυξη νέων ιδεών και στη λήψη καλύτερων αποφάσεων.

- Η IBM επενδύει σημαντικά στο Quantum Computing. Τι ακριβώς είναι και γιατί θεωρείται η επόμενη μεγάλη τεχνολογική επανάσταση;

- Το Quantum Computing αποτελεί το πρώτο πραγματικά νέο υπολογιστικό παράδειγμα των τελευταίων δεκαετιών. Έχει τη δυνατότητα να επιλύσει προβλήματα που υπερβαίνουν τις δυνατότητες ακόμη και των ισχυρότερων συμβατικών υπολογιστών, ανοίγοντας νέους ορίζοντες σε τομείς όπως η επιστήμη των υλικών, η φαρμακευτική έρευνα, η ενέργεια, η εφοδιαστική αλυσίδα και η χρηματοοικονομική μοντελοποίηση. Σε πολλούς από αυτούς τους τομείς ακόμη και μικρές βελτιώσεις μπορούν να έχουν ιδιαίτερα σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η στρατηγική συνεργασία της IBM με την Cleveland Clinic, η οποία συνδυάζει Quantum Computing, Τεχνητή Νοημοσύνη και High Performance Computing με στόχο την επιτάχυνση της βιοϊατρικής έρευνας. Το 2023 η IBM εγκατέστησε στην Cleveland Clinic τον πρώτο στον κόσμο quantum υπολογιστή αφιερωμένο αποκλειστικά στην έρευνα στον τομέα της υγείας, με σκοπό να βοηθήσει τους ερευνητές να αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις πιο σύνθετες προκλήσεις στην ανακάλυψη νέων φαρμάκων και στη μελέτη ασθενειών.

Παρότι η τεχνολογία εξακολουθεί να εξελίσσεται, η πρόοδος είναι εξαιρετικά ταχεία. Η συζήτηση πλέον δεν αφορά το εάν το Quantum Computing θα δημιουργήσει πραγματική επιχειρηματική και κοινωνική αξία, αλλά το πότε. Γι' αυτό και η IBM επενδύει συστηματικά στον συγκεκριμένο τομέα, συνεργαζόμενη με επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και ερευνητικά ιδρύματα σε ολόκληρο τον κόσμο, ώστε να επιταχυνθεί η υιοθέτηση και η αξιοποίησή του.

- Πιστεύετε ότι χώρες όπως η Κύπρος και η Ελλάδα μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη του οικοσυστήματος του Quantum Technology;

Το Quantum Computing είναι ένας τομέας που βασίζεται στη συνεργασία. Η επιτυχία του εξαρτάται από την ερευνητική δραστηριότητα, την ύπαρξη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, τις στρατηγικές συνεργασίες και τη δυνατότητα πρακτικής εφαρμογής της τεχνολογίας στη βιομηχανία. Ακόμη και σχετικά μικρές χώρες μπορούν να αποκτήσουν σημαντικό ρόλο, εφόσον δημιουργήσουν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ πανεπιστημίων, κυβερνήσεων και ιδιωτικού τομέα.

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα των μικρότερων χωρών είναι η ευελιξία τους. Μπορούν να κινηθούν ταχύτερα, να σχεδιάσουν πιο στοχευμένα προγράμματα και να προσαρμοστούν γρήγορα στις νέες τεχνολογικές εξελίξεις. Η προτεραιότητα σήμερα πρέπει να είναι η ανάπτυξη ταλέντου, η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ όλων των φορέων του οικοσυστήματος και η προσέλκυση εξειδικευμένων επιστημόνων και επαγγελματιών γύρω από τις τεχνολογίες του μέλλοντος.

Η Κύπρος και η Ελλάδα διαθέτουν υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό και ισχυρή ακαδημαϊκή κοινότητα. Με συντονισμένες επενδύσεις και διεθνείς συνεργασίες μπορούν να αποκτήσουν ουσιαστική θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη του Quantum Technology.

- Η ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για πολλές χώρες. Πώς μπορούν πρωτοβουλίες όπως το watsonx.gov να βελτιώσουν την εμπειρία των πολιτών και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης;

- Η πραγματική ευκαιρία στον ψηφιακό μετασχηματισμό του δημόσιου τομέα δεν περιορίζεται στην απλή μετατροπή των έντυπων διαδικασιών σε ψηφιακές. Το ζητούμενο είναι ο επανασχεδιασμός της σχέσης μεταξύ πολιτών και δημόσιων υπηρεσιών.

Οι πολίτες σήμερα αναμένουν υπηρεσίες πιο γρήγορες, πιο απλές και πιο προσβάσιμες. Ψηφιακές πλατφόρμες που αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να μειώσουν τη γραφειοκρατία, να αυτοματοποιήσουν επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και να βελτιώσουν σημαντικά τους χρόνους εξυπηρέτησης σε πολλούς τομείς της δημόσιας διοίκησης.
Παράλληλα, δημιουργείται σημαντική επιχειρησιακή αξία στο εσωτερικό των οργανισμών. Οι δημόσιοι φορείς διαχειρίζονται τεράστιο όγκο πληροφοριών και πολύπλοκες διοικητικές διαδικασίες.

Η αυτοματοποίηση και η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να μειώσουν τους χρόνους επεξεργασίας, να αυξήσουν τη συνέπεια στη λήψη αποφάσεων και να επιτρέψουν στους λειτουργούς να επικεντρωθούν σε εργασίες όπου η ανθρώπινη παρέμβαση έχει τη μεγαλύτερη αξία. Έτσι βελτιώνεται τόσο η αποτελεσματικότητα των δημόσιων οργανισμών όσο και η εμπειρία του πολίτη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το TEMIS, λύση που αναπτύχθηκε από την Telefónica Tech και την IBM για τη Νομική Υπηρεσία του ισπανικού Δημοσίου. Η λύση αξιοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη, ώστε να βοηθά τους νομικούς λειτουργούς να αναλύουν πολύ μεγάλους όγκους νομικών εγγράφων ταχύτερα και αποτελεσματικότερα, διατηρώντας πάντοτε την απαραίτητη ανθρώπινη εποπτεία. Το αποτέλεσμα είναι καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ουσιαστική αναβάθμιση της εμπειρίας των πολιτών.

- Καθώς οι οργανισμοί υιοθετούν την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις τεχνολογίες cloud, πόσο σημαντικά είναι τα ζητήματα Governance, Risk & Compliance (GRC) και ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπιστούν;

Καθώς οι οργανισμοί περνούν από τη φάση των πιλοτικών εφαρμογών στην ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κρίσιμες επιχειρησιακές λειτουργίες, τα θέματα Governance, Risk & Compliance αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Σε μεγάλο βαθμό, η πρόκληση δεν είναι πλέον η ίδια η τεχνολογία, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί σε μεγάλη κλίμακα, διατηρώντας παράλληλα την εμπιστοσύνη.

Οι οργανισμοί χρειάζονται εμπιστοσύνη στα δεδομένα τους, πλήρη διαφάνεια στον τρόπο με τον οποίο τα συστήματα AI λαμβάνουν αποφάσεις και τη δυνατότητα να διασφαλίζουν ότι αυτά παραμένουν ασφαλή, διαφανή και συμμορφωμένα με το συνεχώς εξελισσόμενο κανονιστικό πλαίσιο.

Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι δεν προέρχονται απαραίτητα από την ίδια την τεχνολογία, αλλά από την έλλειψη ελέγχου στα δεδομένα, στα μοντέλα και στις διαδικασίες, στις οποίες βασίζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ζητήματα όπως η κυβερνοασφάλεια, η προστασία προσωπικών δεδομένων και η ψηφιακή κυριαρχία αποτελούν πλέον στρατηγικές προτεραιότητες σε επίπεδο διοικητικών συμβουλίων, καθώς επηρεάζουν άμεσα την ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα και την εμπιστοσύνη. Για πολλούς οργανισμούς, η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί από το «Πώς θα υιοθετήσουμε την AI;» στο «Πώς θα την υιοθετήσουμε με υπευθυνότητα;».

- Αν μπορούσατε να προτείνετε μία μόνο στρατηγική επένδυση σήμερα για το μέλλον της Κύπρου στην ψηφιακή εποχή, ποια θα ήταν αυτή;

Η απάντησή μου είναι ξεκάθαρη: το ανθρώπινο δυναμικό. Η τεχνολογία εξελίσσεται διαρκώς, όμως το πραγματικό και διαχρονικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα κάθε χώρας είναι η ικανότητά της να αναπτύσσει, να προσελκύει και να διατηρεί ανθρώπους με υψηλού επιπέδου δεξιότητες. Αυτό σημαίνει επενδύσεις στην ψηφιακή εκπαίδευση, στην καλλιέργεια δεξιοτήτων γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη και στη συνεχή αναβάθμιση των γνώσεων του ανθρώπινου δυναμικού.

Οι χώρες που θα πρωταγωνιστήσουν στην ψηφιακή οικονομία θα είναι εκείνες που θα συνδυάσουν ισχυρές ψηφιακές υποδομές με ισχυρό ανθρώπινο κεφάλαιο.

Η Κύπρος διαθέτει ήδη σημαντικά πλεονεκτήματα: ευελιξία, διεθνή διασύνδεση και ένα διαρκώς αναπτυσσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας. Επενδύοντας στρατηγικά στην ανάπτυξη ταλέντου και ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και δημόσιων οργανισμών, μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερα ισχυρή θέση στην ευρύτερη περιοχή.

Η τεχνολογία είναι πλέον διαθέσιμη σχεδόν παντού. Εκείνο που τελικά διαφοροποιεί τις χώρες είναι η ποιότητα των ανθρώπων τους και η ικανότητά τους να προσαρμόζονται γρήγορα στις συνεχείς αλλαγές.