Η Κύπρος αλλάζει ραγδαία. Νέοι πύργοι γραφείων. Διεθνείς εταιρείες. Ένας αναπτυσσόμενος τομέας τεχνολογίας και χρηματοοικονομικών που δεν υπήρχε πριν από μια δεκαετία. Στη θεωρία, μοιάζει με μια ιστορία επιτυχίας.

Αλλά αν κοιτάξετε πιο προσεκτικά, κάτι δεν κολλάει.

Οι γυναίκες κατέχουν μόνο το 9–11% των θέσεων στα διοικητικά συμβούλια των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών της Κύπρου. Στον υπόλοιπο ΕΕ, ο μέσος όρος είναι 34%. Στο κοινοβούλιο, ο αριθμός των γυναικών έχει μάλιστα μειωθεί – από 21,4% το 2021 σε μόλις 14,3% το 2025. Στην επίσημη κατάταξη της ΕΕ για την ισότητα των φύλων, η Κύπρος βρίσκεται στην 20ή θέση μεταξύ 27 χωρών.

Εδώ είναι το σημείο που πρέπει να σας κάνει να σταματήσετε: αυτό δεν οφείλεται στο ότι οι Κύπριες γυναίκες δεν έχουν τα προσόντα. Ακριβώς το αντίθετο. Το 73% των Κυπριών γυναικών ηλικίας 30 έως 34 ετών διαθέτει πτυχίο πανεπιστημίου – το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν ήταν ποτέ το ταλέντο. Είναι το τι συμβαίνει με αυτό το ταλέντο στη συνέχεια. Κάπου ανάμεσα στην αποφοίτηση και την αίθουσα του διοικητικού συμβουλίου, οι πόρτες κλείνουν αθόρυβα.

Αυτό είναι το χάσμα που το Ίδρυμα Kateryna Biloruska (KBF) αποφάσισε να αντιμετωπίσει. Όχι περιμένοντας τις γυναίκες να φτάσουν στην αίθουσα του διοικητικού συμβουλίου και ελπίζοντας ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν διαφορετικά, αλλά ξεκινώντας πολύ νωρίτερα. Με τις έφηβες. Πολύ πριν κάποιος τους πει τι είδους φιλοδοξία είναι «ρεαλιστική».

Από το 2024, το εμβληματικό πρόγραμμα του KBF, το FEM – Future Empowered Minds, έχει εκπαιδεύσει έφηβες από την Κύπρο και από όλο τον κόσμο σε πραγματικές δεξιότητες ηγεσίας. Οι αριθμοί είναι δύσκολο να αγνοηθούν: σχεδόν 2.000 αιτήσεις σε μόλις δύο χρόνια και μια κοινότητα με περισσότερες από 900 ενεργές συμμετέχουσες σε 12 χώρες. Τώρα, το KBF ανοίγει τις πόρτες για το FEM 3.0 – το τρίτο και μεγαλύτερο κεφάλαιο του μέχρι σήμερα.

Χτίζοντας κάτι που διαρκεί

Ρωτήστε την Kateryna Biloruska γιατί ξεκίνησε το FEM, και δεν θα σας μιλήσει για φιλανθρωπία. Θα σας μιλήσει για το οικοσύστημα.

Περιγράφει ότι από την αρχή την γοήτευε μια και μόνο ερώτηση: πώς βοηθάς έναν νεαρό άνθρωπο να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό του – και πώς διασφαλίζεις ότι αυτό το δυναμικό θα ανακαλυφθεί την κατάλληλη στιγμή, αντί να χαθεί λόγω αμφιβολιών για τον εαυτό του, στερεοτύπων ή των προσδοκιών των άλλων;

«Πιστεύω ότι η εφηβεία είναι ακριβώς αυτό το σημείο καμπής», λέει. «Είναι η ηλικία κατά την οποία το δυναμικό μπορεί είτε να ανθίσει είτε να σβήσει σιωπηλά».

Αυτή η πεποίθηση διαμορφώνει κάθε πτυχή του τρόπου με τον οποίο έχει δομηθεί το FEM. Όχι ως μια συλλογή εργαστηρίων ή μεμονωμένων συνεδριών καθοδήγησης, αλλά ως ένα δομημένο ταξίδι με τέσσερα ξεχωριστά στάδια – το καθένα από τα οποία προετοιμάζει τα κορίτσια για το επόμενο.

Στο πρώτο στάδιο, το «Learning», τα κορίτσια αποκτούν πρακτικές δεξιότητες ηγεσίας μέσω ενός διαδικτυακού προγράμματος και τις εφαρμόζουν αμέσως σε πραγματικά ομαδικά έργα. Το δεύτερο στάδιο, το «Present», φέρνει τα κορίτσια στη Σύνοδο Κορυφής του FEM, όπου ανεβαίνουν σε μια επαγγελματική σκηνή, παρουσιάζουν τις ιδέες τους και βιώνουν πώς είναι να τις παίρνουν στα σοβαρά. Το τρίτο στάδιο, το «Experience», είναι το Leadership Camp – όπου οι ομάδες συνεργάζονται με πραγματικές επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση πραγματικών προκλήσεων. Δεν μαθαίνουν για την ηγεσία, αλλά την εφαρμόζουν. Και στο τελικό στάδιο, το «Grow», κάθε συμμετέχουσα επιλέγει τη δική της πορεία: να γίνει μέντορας, πρέσβειρα, να ξεκινήσει ένα έργο ή να συνεχίσει να εξελίσσεται μέσα στην κοινότητα.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος, η Μπιλορούσκα λέει ότι ο στόχος είναι να δοθούν στα κορίτσια τρία πράγματα: η αυτοπεποίθηση που προέρχεται από την ανάπτυξη και την κατάκτηση πραγματικών δεξιοτήτων· η ευκαιρία να συνεισφέρουν σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό τους· και η ελευθερία να αποφασίσουν ποια θέλουν να γίνουν.

«Γιατί η αυτοπεποίθηση δεν προέρχεται από το να σου λέει κάποιος ότι μπορείς», λέει. «Προέρχεται από το να βιώνεις ότι ήδη μπορείς.»

Τι χρειάζονται πραγματικά τα κορίτσια στα 15, όχι στα 25

Η Μαριάννα Χατζιανδωνίου βλέπει αυτό το θέμα από μια διαφορετική οπτική γωνία. Είναι ιδρύτρια και διευθύντρια του PERHA Group, μιας διεθνούς εταιρείας συμβούλων ανθρώπινου δυναμικού και επιχειρηματικής συμβουλευτικής.

Με περισσότερα από 25 χρόνια εμπειρίας στον τομέα των ανθρώπινων πόρων και της οργανωτικής ανάπτυξης, είναι αναγνωρισμένη ειδική σε θέματα ηγεσίας και υποστηρίκτρια της πολυμορφίας και της ένταξης. Επίσης, διατελεί μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Kateryna Biloruska. 

Μετά από δεκαετίες συνεντεύξεων με επαγγελματίες και δημιουργίας διαδρομών προς ηγετικές θέσεις, έχει καταλήξει σε ένα συμπέρασμα που κάνει τις περισσότερες συζητήσεις στα διοικητικά συμβούλια να φαίνονται σαν να έρχονται πολύ αργά.

«Το μεγαλύτερο λάθος που κάνουν οι οργανισμοί είναι να πιστεύουν ότι το χάσμα στην ηγεσία ξεκινάει στα διοικητικά συμβούλια», λέει. «Δεν είναι έτσι. Ξεκινάει πολύ νωρίτερα – μεταξύ των ηλικιών 14 και 17 ετών, όταν πολλά κορίτσια αρχίζουν να αμφισβητούν αν πραγματικά ανήκουν σε ηγετικές θέσεις».

Μέχρι τη στιγμή που οι εταιρείες αρχίζουν να προσπαθούν να αυξήσουν τη συμμετοχή των γυναικών σε εκτελεστικό επίπεδο, υποστηρίζει, πολλές ταλαντούχες γυναίκες έχουν ήδη περιορίσει σιωπηλά τις δικές τους φιλοδοξίες – επηρεασμένες από μηνύματα και στερεότυπα που είχαν απορροφήσει χρόνια νωρίτερα. Αν οι οργανισμοί θέλουν διαφορετικά διοικητικά συμβούλια στο μέλλον, πρέπει να επενδύσουν σε διαφορετικές ευκαιρίες για τα κορίτσια σήμερα.

Είναι εξίσου ευθεία σχετικά με το τι πρέπει πραγματικά να περιλαμβάνουν αυτές οι ευκαιρίες. Η έμπνευση, λέει, δεν αρκεί.

«Εδώ και χρόνια λέμε στα νεαρά κορίτσια να πιστεύουν στον εαυτό τους, όμως σπάνια τους διδάσκουμε τις δεξιότητες που οι εργοδότες πραγματικά αναμένουν από αυτές.»

Η άποψή της είναι ξεκάθαρη: η διαχείριση έργων, η χρηματοοικονομική παιδεία, η επικοινωνία, η διαπραγμάτευση, η κριτική σκέψη και η εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πλέον προαιρετικές – αποτελούν το ελάχιστο απαιτούμενο. «Η αυτοπεποίθηση αυξάνεται καθώς αυξάνεται η ικανότητα.»

Δεν πρόκειται για μια θεωρία που υποστηρίζει αφηρημένα. Κατά τη διάρκεια της καριέρας της, η Χατζιανδώνιου λέει ότι έχει δει το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται: η αυτοπεποίθηση ανοίγει την πόρτα, αλλά η ικανότητα την κρατά ανοιχτή. Νεαρές γυναίκες με απίστευτο ταλέντο που υποτίμησαν τον εαυτό τους παρά τα εξαιρετικά προσόντα τους. Άλλες με λιγότερη εμπειρία που προχώρησαν επειδή είχαν ήδη αναπτύξει επικοινωνιακές δεξιότητες, ανθεκτικότητα και την ικανότητα να αξιοποιούν μια ευκαιρία όταν αυτή εμφανιζόταν.

«Γι’ αυτό έχουν σημασία προγράμματα όπως το FEM», λέει. «Δεν ενθαρρύνουν απλώς τα κορίτσια να ονειρεύονται – τα εφοδιάζουν με τα εργαλεία για να μετατρέψουν αυτά τα όνειρα σε πραγματικότητα.

Τι συμβαίνει όταν τελειώνει το πρόγραμμα

Μετά το φετινό Leadership Camp, η KBF πραγματοποίησε σε βάθος συνεντεύξεις με τις συμμετέχουσες. Η Μπιλορούσκα περίμενε να ακούσει για τα αγαπημένα εργαστήρια και τις νέες δεξιότητες. Αντ’ αυτού, άκουσε κάτι διαφορετικό.

Επανειλημμένα, τα κορίτσια περιέγραψαν στιγμές που εξέπληξαν τον εαυτό τους.

Μία συνειδητοποίησε ότι ήταν ικανή να ηγηθεί μιας ομαδικής συζήτησης. Μια άλλη είπε ότι πάντα φοβόταν να μιλήσει δημόσια, αλλά μετά την παρουσίασή της στη Σύνοδο Κορυφής του FEM δεν θεωρούσε πλέον τον εαυτό της ως «την ήσυχη».

Αρκετές ανέφεραν ότι πριν από το FEM περίμεναν κάποιον άλλο να αναλάβει την ηγεσία – και ότι κατά τη διάρκεια του προγράμματος βρέθηκαν να λαμβάνουν αποφάσεις και να αναλαμβάνουν ευθύνες χωρίς καν να το σκεφτούν.

Αυτό που εντυπωσίασε περισσότερο τη Μπιλορούσκα ήταν αυτό για το οποίο δεν μίλησαν. Πολύ λίγες ανέφεραν άμεσα την αυτοπεποίθηση. Μίλησαν για την εμπειρία. Είπαν πράγματα όπως: «Συνειδητοποίησα ότι μπορώ να το κάνω» και «Τώρα ξέρω ότι είμαι ικανή».

Ένα δεύτερο θέμα διαπερνούσε σχεδόν κάθε συνέντευξη: η κοινότητα. Πολλά κορίτσια είπαν ότι ήταν η πρώτη φορά που βρέθηκαν περιτριγυρισμένες από άλλες φιλόδοξες, υποστηρικτικές νέες γυναίκες που ωθούσαν η μία την άλλη προς τα εμπρός αντί να ανταγωνίζονται. Για μερικές, αυτό άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο έβλεπαν τον εαυτό τους, όσο και το ίδιο το πρόγραμμα.

«Αυτές οι συνεντεύξεις ενίσχυσαν κάτι που πίστευα από την αρχή», λέει η Μπιλορούσκα. «Η αυτοπεποίθηση δεν είναι κάτι που μπορείς να δώσεις σε έναν νέο άνθρωπο. Είναι κάτι που χτίζουν οι ίδιες μέσα από ουσιαστικές εμπειρίες. Όταν ένα κορίτσι λύνει ένα πραγματικό πρόβλημα, παρουσιάζει τις ιδέες της σε ένα ακροατήριο ή βλέπει ότι η γνώμη της έχει πραγματικά σημασία – δεν μαθαίνει απλώς μια νέα δεξιότητα. Αρχίζει να βλέπει τον εαυτό της διαφορετικά. Και για μένα, αυτή είναι η πραγματική μεταμόρφωση. Όχι το ότι ένα κορίτσι φεύγει από το FEM λέγοντας «Νιώθω πιο σίγουρη», αλλά το ότι φεύγει λέγοντας: «Τώρα ξέρω τι είμαι ικανή να κάνω».»

Γιατί αυτό είναι καλό για τις επιχειρήσεις, όχι μόνο για τα κορίτσια

Συνδυάστε αυτές τις δύο απόψεις και κάτι μεγαλύτερο έρχεται στο προσκήνιο – κάτι που ξεπερνά κατά πολύ κάθε μεμονωμένο κορίτσι ή οικογένεια.

Η Μπιλορούσκα είναι ευθεία όσον αφορά τα οικονομικά: κάθε κορίτσι που περνά από το «κατάλληλο αλλά παραμελημένο» στο «κατάλληλο και ηγετικό» δεν είναι μια ιστορία επιτυχίας φιλανθρωπίας. Είναι η απόδοση μιας επένδυσης που η Κύπρος έχει ήδη κάνει στην εκπαίδευσή της.

Οι ταχύτερα αναπτυσσόμενοι κλάδοι της Κύπρου – τεχνολογία, χρηματοοικονομικά, ναυτιλία, επαγγελματικές υπηρεσίες – ανταγωνίζονται για τον ίδιο μικρό αριθμό εξειδικευμένων ανθρώπων. Μια χώρα που παράγει περισσότερες μορφωμένες νέες γυναίκες από σχεδόν οπουδήποτε αλλού στην Ευρώπη, και στη συνέχεια δεν αξιοποιεί αυτό το ταλέντο, δεν είναι απλώς άδικη. Χάνει μια πραγματική ευκαιρία.

Η Χατζιανδωνίου το θέτει από τη σκοπιά του εργοδότη. Η υποστήριξη ενός προγράμματος όπως το FEM δεν είναι απλώς μια διακοσμητική πινελιά εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, υποστηρίζει – είναι σχεδιασμός του εργατικού δυναμικού. Οι εταιρείες που επενδύουν στην ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων από νωρίς χτίζουν τη δεξαμενή ταλέντων του αύριο πριν καν σκεφτούν να ξεκινήσουν οι ανταγωνιστές τους.

Μια μεμονωμένη δωρεά εξασφαλίζει καλή θέληση για μια περίοδο. Μια πραγματική συνεργασία με ένα πρόγραμμα που παράγει εκατοντάδες καταρτισμένους, αυτοπεποίθητους νέους ηγέτες κάθε χρόνο δημιουργεί κάτι που συσσωρεύεται – και βοηθά να καλυφθεί ακριβώς το κενό που σήμερα τοποθετεί την Κύπρο κοντά στον πάτο της ευρωπαϊκής κατάταξης για την ισότητα.

FEM 3.0: Το επόμενο κεφάλαιο, ξεκινά τώρα

Το FEM 3.0 δέχεται αιτήσεις αυτή τη στιγμή. Πρόκειται για ένα δωρεάν πρόγραμμα διάρκειας τριών μηνών για κορίτσια ηλικίας 13 έως 18 ετών, το οποίο πραγματοποιείται εξ ολοκλήρου διαδικτυακά, ώστε να μπορεί να συμμετάσχει οποιοδήποτε κορίτσι, από οπουδήποτε. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει: εκπαίδευση στην ηγεσία, διαχείριση χρόνου, διαχείριση έργων και χρηματοοικονομική παιδεία – τα μαθήματα διεξάγονται σε μικρές ομάδες, με έναν προσωπικό μέντορα και έναν ψυχολόγο του προγράμματος να υποστηρίζουν κάθε συμμετέχουσα από την πρώτη μέρα.

Τα πιο ενεργά κορίτσια δεν περιορίζονται απλώς στην ολοκλήρωση του προγράμματος. Κερδίζουν μια θέση στο δια ζώσης Leadership Camp της KBF στην Κύπρο, μια επιχορήγηση για να υλοποιήσουν το δικό τους έργο, καθώς και υποστήριξη από συνεργάτες που πιστεύουν σε αυτό που δημιουργούν.

Φέτος, τρεις σημαντικοί κυπριακοί οργανισμοί προσχώρησαν ως συνεργάτες για την ανάπτυξη μιας τοπικής κοινότητας νέων ηγετών – ένα σημάδι ότι ο διάλογος μετατοπίζεται από την ατομική καλή θέληση σε κάτι πιο δομημένο. Το KBF είναι ανοιχτό σε νέες συνεργασίες που φέρουν την ίδια δέσμευση: όχι μια μεμονωμένη χειρονομία, αλλά μια διαρκής επένδυση σε ό,τι θα ακολουθήσει.

Το FEM βασίζεται σε μια απλή ιδέα: ότι η αλλαγή δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ένας μόνιμος κύκλος – επιρροής, ανάπτυξης και γυναικών που έχουν επιλέξει να υποστηρίζουν η μία την άλλη σε κάθε στάδιο αυτού του κύκλου. Το μόνο πραγματικό ερώτημα που απομένει είναι ποιος στην Κύπρο είναι έτοιμος να γίνει μέρος αυτού του κύκλου.