**Της Δρος Ανδρούλλας Ελευθερίου
Τα τελευταία βήματα στον τομέα της δημόσιας υγείας προσφέρουν βάσιμους λόγους για αισιοδοξία. Βλέπουμε σημαντικά έργα να ολοκληρώνονται και πρωτοβουλίες που συζητούσαμε επί χρόνια να αποκτούν πλέον χειροπιαστή μορφή. Αξίζει να αναδείξουμε αυτή την πρόοδο με τρόπο απλό και κατανοητό για τον πολίτη: τι αλλάζει στην καθημερινότητα των υπηρεσιών που χρησιμοποιεί και πώς το σύστημα στέκεται δίπλα του όταν βρεθεί σε ανάγκη.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί το πρόσφατα ανακαινισμένο και διευρυμένο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών (ΤΑΕΠ) του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Η επένδυση των 4,1 εκατομμυρίων ευρώ δημιουργεί ποιοτικά αναβαθμισμένες προϋποθέσεις τόσο για τη φροντίδα των ασθενών όσο και για τις συνθήκες εργασίας του προσωπικού, σε έναν από τους πλέον νευραλγικούς τομείς του συστήματος.

Στη Λευκωσία, η αύξηση των κλινών βραχείας νοσηλείας σε δεκατέσσερις και η διαμόρφωση χώρων που περιφρουρούν την ιδιωτικότητα απαντούν σε ουσιαστικές ανάγκες. Στέκομαι ιδιαίτερα στη δημιουργία ειδικού χώρου ενημέρωσης των συγγενών, αλλά και χώρου ανάπαυσης του προσωπικού. Μια δύσκολη ενημέρωση απαιτεί διακριτικότητα, ηρεμία και χρόνο, ένα περιβάλλον που επιτρέπει στον συγγενή να επεξεργαστεί την πληροφορία και να την κατανοήσει. Αντίστοιχα, η δυνατότητα μιας ποιοτικής ανάπαυλας κατά τη διάρκεια της βάρδιας στηρίζει έμπρακτα τους επαγγελματίες υγείας στο ιδιαίτερα απαιτητικό έργο τους.

Η αναπτυξιακή αυτή προσπάθεια επεκτείνεται σταδιακά σε όλη την Κύπρο. Στη Λεμεσό προγραμματίζεται ήδη η αναβάθμιση και επέκταση του Τμήματος, ενώ στο Μακάρειο προχωρά η ανέγερση νέου κτηρίου για το ΤΑΕΠ Παίδων (με τις εξειδικευμένες υπηρεσίες επείγουσας παιδιατρικής φροντίδας να παρέχονται προσωρινά στο Γ.Ν. Λευκωσίας). Στη Λάρνακα, ο σχεδιασμός προβλέπει την αύξηση των εξεταστηρίων από έξι σε δέκα, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη εποικοδομητικός διάλογος με τις νοσηλευτικές συντεχνίες για οργανωτικές προσαρμογές με στόχο την ταχύτερη απελευθέρωση κλινών.

Οι νέες υποδομές μάς προσφέρουν διευρυμένες δυνατότητες. Είναι όμως η οργάνωση και η κουλτούρα των υπηρεσιών που θα καθορίσουν την αξιοποίησή τους. Ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΟΚΥπΥ, θεωρώ ότι ακριβώς εδώ συμπυκνώνεται το πυρηνικό μέρος της ευθύνης μας.

Ο Οργανισμός, ως ο μεγαλύτερος πάροχος υπηρεσιών υγείας στην Κύπρο, πορεύεται με ένα συντεταγμένο επιχειρησιακό σχέδιο, σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, τον Οργανισμό Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΗ) και τους εκπροσώπους των επαγγελματιών υγείας. Η ορθολογική στελέχωση και ο άρτιος συντονισμός μεταξύ των τμημάτων αποτελούν θεμελιώδη μέριμνά μας. Η απρόσκοπτη πρόσβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα και η ομαλή μετάβαση από τη μία υπηρεσία στην άλλη αφορούν άμεσα τόσο τον άνθρωπο που αντιμετωπίζει ένα έκτακτο περιστατικό, όσο και τον ασθενή που διαχειρίζεται ένα χρόνιο νόσημα.

Στα νοσηλευτήρια του ΟΚΥπΥ έχουν ήδη τεθεί στόχοι και προωθούνται, με βάση διεθνείς συστάσεις, συγκεκριμένα κριτήρια για να αξιολογείται η επίτευξή τους. Η πρόοδος παρακολουθείται συστηματικά από αρμόδιες επιτροπές του Διοικητικού Συμβουλίου και της Γενικής Διεύθυνσης. Οι χρόνοι πρόσβασης στην εξέταση και τη θεραπεία, η συνέχεια της νοσηλείας και όσα μεταφέρουν ασθενείς και εργαζόμενοι βοηθούν να φανεί πού αποδίδει ο σχεδιασμός και πού χρειάζονται διορθωτικές παρεμβάσεις.

Ωστόσο, οι υποδομές χρειάζονται επιστημονική πλαισίωση. Η καθιέρωση κοινών επιστημονικών κριτηρίων οφείλει να στηρίξει οριζόντια ολόκληρο το σύστημα υγείας. Τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει το Εθνικό Κέντρο Κλινικής Τεκμηρίωσης και Ποιότητας Υπηρεσιών Υγείας, μέσα από την ανάπτυξη και παρακολούθηση κλινικών πρωτοκόλλων. Στον ευαίσθητο τομέα της ογκολογίας, η δημιουργία του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου θέτει τις βάσεις για έναν ολοκληρωμένο συντονισμό της πρόληψης, της διάγνωσης και της θεραπείας, ενώ οι αρμόδιες Εθνικές Επιτροπές και τα λοιπά εξειδικευμένα όργανα του Υπουργείου Υγείας διατυπώνουν τεκμηριωμένες συστάσεις, συνδέοντας τη σύγχρονη επιστημονική γνώση με τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.

Την εγχώρια αυτή προσπάθεια συμπληρώνει και θωρακίζει η ευρωπαϊκή συνεργασία στον χώρο της υγείας. Αναφέρω εδώ επιγραμματικά την εφαρμογή της Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας (HTA) που εξασφαλίζει την αντικειμενική εξέταση του κλινικού οφέλους νέων θεραπειών. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδω επίσης στον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις Ουσίες Ανθρώπινης Προέλευσης (SoHO), που καλύπτει το αίμα, τους ιστούς και τα κύτταρα. Τα αυστηρά πρότυπα ποιότητας, το πλαίσιο εποπτείας των αρμόδιων υπηρεσιών και οι λοιπές ουσιαστικές ρυθμίσεις που εισάγει συμβάλλουν στην προστασία των δοτών και των ληπτών, στη διασφάλιση της επάρκειας και της ασφάλειας του αίματος, καθώς και στην ασφάλεια των μεταγγίσεων.

.

Παράλληλα με την ασφάλεια, ουσιαστικό μέλημα παραμένει η σταθερή διαθεσιμότητα των φαρμάκων. Για έναν άνθρωπο που εξαρτάται από την καθημερινή αγωγή του, η έλλειψη ενός φαρμάκου μπορεί να γίνει πηγή μεγάλης αγωνίας. Η ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής νομοθεσίας, γνωστή ως Pharmaceutical Package, και η πρωτοβουλία για τα κρίσιμα φάρμακα, το Critical Medicines Act, επιδιώκουν καλύτερη πρόσβαση στις θεραπείες και αντιμετώπιση των ελλείψεων.

Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί που συνεργάζονται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) συμβάλλει καθοριστικά στη διαδικασία αξιολόγησης και αδειοδότησης των φαρμάκων, καθώς και στη συνεχή παρακολούθηση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητάς τους.

Από την πλευρά του, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) παραμένει ασπίδα προστασίας έναντι των λοιμωδών νοσημάτων, μέσω της συνεχούς επιδημιολογικής επιτήρησης και της διαρκούς εγρήγορσης απέναντι σε απειλές για τη δημόσια υγεία.

Η συνέχεια της φροντίδας, όμως, δεν σταματά στα εθνικά σύνορα. Με τη συμμετοχή της Κύπρου στις ηλεκτρονικές διασυνοριακές υπηρεσίες υγείας, γίνεται πλέον εφικτή η διασυνοριακή εκτέλεση ηλεκτρονικών συνταγών και η άμεση πρόσβαση στο συνοπτικό ιστορικό υγείας του πολίτη όταν ταξιδεύει. Η σταδιακή επέκταση των υπηρεσιών αυτών θα περιλάβει την ανταλλαγή εργαστηριακών αποτελεσμάτων, απεικονίσεων και εξιτηρίων, ενώ ο διαμορφούμενος Ευρωπαϊκός Χώρος Δεδομένων Υγείας (EHDS) διευρύνει αυτή την προοπτική, διασφαλίζοντας την προστασία των πληροφοριών και δίνοντας στον ίδιο τον πολίτη τον πλήρη έλεγχο των δεδομένων του.

Όλες αυτές οι ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις βρίσκονται σε κομβικά στάδια υιοθέτησης. Η ουσιαστική αξιοποίησή τους στην Κύπρο απαιτεί αρμονικό συντονισμό των φορέων και διαρκή στήριξη των ανθρώπων της πρώτης γραμμής και οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η προώθηση αυτών των μεταρρυθμίσεων, μαζί με άλλες ουσιαστικές παρεμβάσεις, αποτελεί βασική προτεραιότητα της Στρατηγικής Υγείας της παρούσας κυβέρνησης. Η συνεχιζόμενη εκπαίδευση στην κλινική πράξη, η ετοιμότητα στη διαχείριση κρίσεων και η πολυθεματική συνεργασία μεταξύ ειδικοτήτων είναι τα εργαλεία που θα επιτρέψουν στο προσωπικό μας να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις.

Στην καθημερινή επαφή σφυρηλατείται και η κουλτούρα του συστήματος υγείας. Ο αμοιβαίος σεβασμός μεταξύ επαγγελματιών και ασθενών φαίνεται ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο απαντούμε σε μια ερώτηση. Ο ασθενής χρειάζεται χώρο να εκφράσει όσα τον απασχολούν και επαρκή ενημέρωση για να συμμετέχει στις αποφάσεις για την υγεία του. Η βιωμένη εμπειρία του πρέπει να έχει κεντρική θέση στον σχεδιασμό των υπηρεσιών μας.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντική η εργασία που οδήγησε στη θεσμοθέτηση του Συνηγόρου του Ασθενούς και στην έναρξη λειτουργίας του Γραφείου του. Το έργο και οι παρεμβάσεις του για την προάσπιση των δικαιωμάτων των ασθενών μάς φέρνουν πιο κοντά σε ένα πραγματικά ανθρωποκεντρικό και ασθενοκεντρικό σύστημα υγείας.

Η κυβερνητική στρατηγική για την υγεία δίνει πλέον απτά δείγματα προόδου. Προσωπικά, αισθάνομαι ότι τα βήματα αυτά μας φέρνουν πιο κοντά στο πραγματικά ανθρωποκεντρικό και ασθενοκεντρικό σύστημα υγείας που προβλέπει η στρατηγική αυτή και οραματίζεται κάθε Κύπριος πολίτης. Η πρόοδος αυτή αυξάνει την ευθύνη και ενισχύει τη δέσμευσή μας να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες που γέννησε η καθιέρωση του Γενικού Συστήματος Υγείας (ΓεΣΥ), ενός μεγάλου κοινωνικού επιτεύγματος. Όταν έρθει η δική του δύσκολη στιγμή, ο πολίτης δικαιούται να μπορεί να στηριχθεί με εμπιστοσύνη σε όσα οργανώνουμε σήμερα. Η ποιότητα της φροντίδας που θα λάβει και ο σεβασμός στην αξιοπρέπειά του θα αποτελέσουν το αληθινό μέτρο της αξίας των αποφάσεών μας.

Δρ. Ανδρούλλα Ελευθερίου

BSc, MSc, PhD

Εκτελεστική Διευθύντρια Διεθνούς Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας

Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Θαλασσαιμίας και Λοιπών Αιμοσφαιρινοπαθειών (ΕΕΘΛΑ)

Πρώην Επικεφαλής του Κέντρου Αναφοράς Ιογενών Παθήσεων του Υπουργείου Υγείας της Κυπριακής Δημοκρατίας

Πρώην Διευθύντρια του Συνεργαζόμενου Κέντρου Θαλασσαιμίας της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας στην Κύπρο

Πρώην Πρόεδρος Παγκύπριας Συμμαχίας Σπανίων Παθήσεων