Κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη βρίσκονται αντιμέτωποι με τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, χωρίς να έχουν ανακάμψει πλήρως από το ενεργειακό σοκ του 2022, που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ένα εργοστάσιο πορσελάνης στη Γερμανία, με ιστορία 182 ετών, ετοιμάζεται να διακόψει τη λειτουργία του, καθώς αδυνατεί να αντεπεξέλθει στο αυξημένο ενεργειακό κόστος. Στην Πολωνία, η βιομηχανία λιπασμάτων ζητά από το υπουργείο Ενέργειας να παρέμβει για να περιορίσει τις επιπτώσεις των ανατιμήσεων, ενώ στην Ισπανία η κυβέρνηση έχει διαθέσει από τον Μάρτιο 12 δισ. ευρώ (13,4 δισ. δολάρια) για την ελάφρυνση των νοικοκυριών από τους αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας, ενόψει των εκλογών της 29ης Νοεμβρίου.

Κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη βρίσκονται αντιμέτωποι με τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, χωρίς να έχουν ανακάμψει πλήρως από το ενεργειακό σοκ του 2022, που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία είχε βγει από εκείνη την κρίση σοβαρά αποδυναμωμένη, ενώ οι φόβοι για μαζικά λουκέτα και αποβιομηχάνιση επανέρχονται σήμερα εντονότεροι. Παράλληλα, με περισσότερους από τους μισούς Ευρωπαίους να καλούνται στις κάλπες μέσα στους επόμενους 12 μήνες, οι πολιτικές επιπτώσεις της κρίσης ενδέχεται να είναι εξίσου έντονες.

Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 200% από τον Φεβρουάριο, ξεπερνώντας τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα στα τέλη Οκτωβρίου, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών. Στα πρατήρια καυσίμων, το ντίζελ έχει φτάσει σε τιμές-ρεκόρ, ενώ το κόστος της κηροζίνης έχει σχεδόν διπλασιαστεί. Ανοδικά κινούνται και οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος. Στη Γερμανία, μάλιστα, έχουν ήδη ξεπεράσει τα μέσα επίπεδα που καταγράφονται στην αρχή του χειμώνα, ακόμη και σε σύγκριση με το 2022.

Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, το κόστος των ενεργειακών εισαγωγών της Ευρώπης έχει αυξηθεί κατά περισσότερα από 127 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τις κυβερνήσεις, πολλές από τις οποίες καλούνται ήδη να διαχειριστούν υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους.

Στους κλάδους που αναμένεται να δεχθούν τις μεγαλύτερες πιέσεις περιλαμβάνονται όσοι έχουν υψηλές ενεργειακές ανάγκες και εξαρτώνται από τις μεταφορές, όπως οι κατασκευές, η βιομηχανία λιπασμάτων και χημικών, η γεωργία και οι αερομεταφορές. Την ίδια ώρα, καθώς τα νοικοκυριά δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς και να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ των αυτοκινήτων τους, η ενέργεια αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης ενόψει των εκλογών.

«Ύστερα από πέντε χρόνια σε αυτή την κατάσταση, έχουμε κάπως κουραστεί να μιλάμε για το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα, αλλά πρόκειται πραγματικά για ένα τεράστιο ζήτημα», δήλωσε ο Νικολάι Ρομανόφσκι, ανώτερο στέλεχος ενεργειακής διαχείρισης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC), του φορέα που εκπροσωπεί τον μεγαλύτερο βιομηχανικό καταναλωτή ενέργειας στην Ευρώπη. «Δεν είμαι βέβαιος ότι η αντίδραση που βλέπουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανταποκρίνεται πραγματικά στη σοβαρότητα της κρίσης που αντιμετωπίζουμε».

Προβλέψεις για ηπιότερο χειμώνα, αλλά παραμένουν οι κίνδυνοι

Μια θετική εξέλιξη για τους καταναλωτές ενέργειας είναι ότι τα μετεωρολογικά μοντέλα προβλέπουν έναν γενικά ήπιο χειμώνα, υπό την επίδραση ενός δυνητικά ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο. Ωστόσο, δεν αποκλείονται έντονες ψυχρές εισβολές. Η βρετανική ιδιωτική εταιρεία μετεωρολογικών προβλέψεων MetDesk επισημαίνει ότι η πρόωρη διαταραχή της πολικής δίνης, της ζώνης ανέμων σε μεγάλα υψόμετρα που σχηματίζεται το φθινόπωρο και συγκρατεί τον αρκτικό αέρα κοντά στον Βόρειο Πόλο, θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα ψύχους στη βόρεια Ευρώπη τον Δεκέμβριο. Παράλληλα, τα καιρικά μοτίβα για το υπόλοιπο του χειμώνα δείχνουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης ψυχρών περιόδων.

Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας είναι ευάλωτες σε κύματα ψύχους στην Ασία, καθώς αυτά θα μπορούσαν να εντείνουν τον ανταγωνισμό για φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και να οδηγήσουν τις τιμές ακόμη υψηλότερα.

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν υπερτριπλασιάσει από τον Ιούνιο τις δημοσιονομικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης, με το συνολικό ύψος των μέτρων να πλησιάζει τα 35 δισ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία του think tank Bruegel που κοινοποιήθηκαν στο Bloomberg.

Ωστόσο, μεγάλο μέρος της στήριξης δεν φαίνεται να είναι επαρκώς στοχευμένο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ενθαρρύνει την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, ενδεχομένως επιτείνοντας το πρόβλημα κατά τους χειμερινούς μήνες. Η Ισπανία αντιστοιχεί στο ένα τρίτο των συνολικών δαπανών. Στα στοιχεία δεν έχει ακόμη συνυπολογιστεί ο δημοσιονομικός αντίκτυπος του πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου που σχεδιάζει να εφαρμόσει η Ιταλία από το επόμενο έτος.

Η πλήρης απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου, γεγονός που αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην προσπάθειά της να απεξαρτηθεί από μια αγορά που αποτελούσε κάποτε τον μεγαλύτερο προμηθευτή φυσικού αερίου της.

Παρά την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο πόλεμος στο Ιράν και ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, μιας κρίσιμης οδού για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, ανέδειξαν εκ νέου την ευαλωτότητα της ΕΕ απέναντι στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Ακόμη και σε περίπτωση σύντομης λήξης του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις πιο αισιόδοξες αναφορές για τις ειρηνευτικές συνομιλίες με την Τεχεράνη, η αποκατάσταση της ομαλής ροής των ενεργειακών μεταφορών δεν αναμένεται να είναι άμεση.

Σενάρια κρίσης για τον χειμώνα

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι θεσμοί επεξεργάζονται πλέον επειγόντως σενάρια για τις συνθήκες που ενδέχεται να επικρατήσουν τον φετινό χειμώνα. Τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, περίπου 15 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον πρόσφατο μέσο όρο και αρκετά χαμηλότερα από τον στόχο της ΕΕ για πληρότητα 90%.

Ένα από τα σενάρια, το οποίο εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, προβλέπει ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ολοκληρώσει τον χειμώνα με τις αποθήκες της γεμάτες μόλις κατά 10%, εάν οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες από τις αναμενόμενες και οι διεθνείς αγορές LNG παραμείνουν υπό πίεση.

Για να αποφευχθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο, θα απαιτούνταν μείωση της ενεργειακής ζήτησης κατά 15%. Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, κινδυνεύει να εξαντλήσει τα αποθέματά της έως τον Μάρτιο.

Εάν επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων το επόμενο καλοκαίρι θα μπορούσε να διατηρήσει την πίεση στην αγορά έως και το επόμενο έτος, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA).

«Είναι απολύτως σαφές ότι εισερχόμαστε σε μια επικίνδυνη περίοδο», δήλωσε στις 29 Οκτωβρίου ο διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, Πατρίκ Πουγιανέ, αναφερόμενος στις προοπτικές της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. «Ζούμε σε έναν κόσμο κρίσεων».

Τα συμβόλαια φυσικού αερίου για το καλοκαίρι του 2027 διαπραγματεύονται ήδη σε υψηλότερες τιμές από εκείνες του επόμενου χειμώνα. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τις αυξανόμενες ανησυχίες για την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης στην Ευρώπη και δυσχεραίνει περαιτέρω την προσπάθεια αναπλήρωσης των αποθεμάτων για την επόμενη χρονιά, αυξάνοντας την πίεση προς τις εθνικές κυβερνήσεις να παρέμβουν.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται και η φυσική ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών, καθώς η κρίση ενδέχεται να καταστήσει την Ευρώπη πιο ευάλωτη σε υβριδικές επιθέσεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να αποτελέσει την απαρχή μιας ευρύτερης κρίσης εφοδιασμού, σύμφωνα με την Αν-Σοφί Κορμπό, ερευνήτρια του Κέντρου Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής στο Παρίσι. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο εφοδιασμός μέσω των νορβηγικών αγωγών, οι οποίοι καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο των συνολικών εισαγωγών της Ευρώπης και αποτελούν ζωτικής σημασίας πηγή ενέργειας για νοικοκυριά και βιομηχανίες.

«Η μεγαλύτερη ανησυχία μου είναι μια πιθανή ρωσική υβριδική επίθεση εναντίον ενεργειακών υποδομών», δήλωσε η ίδια. «Τα πράγματα μπορούν πάντοτε να γίνουν πολύ χειρότερα».

«Αφήνουμε χώρο στους λαϊκιστές να κερδίσουν τις εκλογές»

Οι πολιτικές συνέπειες της ενεργειακής κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές και ενδέχεται να αποδειχθούν εντονότερες από εκείνες της προηγούμενης. Από το Βερολίνο έως το Μιλάνο και το Παρίσι, διαδηλωτές έχουν βγει στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για το αυξημένο κόστος ζωής, στο οποίο οι τιμές της ενέργειας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Στη Γαλλία, η άνοδος των ενεργειακών τιμών επιβαρύνει περαιτέρω την πολιτική, δημοσιονομική και κοινωνική κρίση ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η γαλλική κυβέρνηση δαπάνησε περίπου 70 δισ. ευρώ σε ακαθάριστη βάση για τη στήριξη επιχειρήσεων και νοικοκυριών, καθώς και για την επιδότηση της βενζίνης, σύμφωνα με το γαλλικό Ελεγκτικό Συνέδριο.

Τα μέτρα συνέβαλαν στον περιορισμό των κοινωνικών αναταραχών, επιβάρυναν όμως σημαντικά τα δημόσια οικονομικά και διεύρυναν το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο η κυβέρνηση εξακολουθεί να προσπαθεί να περιορίσει.

Αυτή τη φορά, υπό την πίεση επενδυτών που προχωρούν σε πωλήσεις κρατικών ομολόγων, η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν έχει επιλέξει διαφορετική τακτική, κατευθύνοντας την οικονομική ενίσχυση κυρίως σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Τα αρχικά μέτρα για τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στο Ιράν αφορούσαν κυρίως τους κλάδους που είχαν εκτεθεί περισσότερο και ανέρχονταν σε μόλις 70 εκατ. ευρώ, αν και στη συνέχεια οι δαπάνες αυξήθηκαν.

«Για πρώτη φορά, όταν βρίσκεται αντιμέτωπο με κρίσεις και εξωτερικούς κραδασμούς, το κράτος απαντά μειώνοντας τις δαπάνες αντί να τις αυξάνει», δήλωσε στις 4 Νοεμβρίου ο υπουργός Προϋπολογισμού, Νταβίντ Αμιέλ, ενώπιον της Επιτροπής Οικονομικών της Εθνοσυνέλευσης. «Πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή, διότι στο γεωπολιτικό περιβάλλον στο οποίο βρισκόμαστε, η μία κρίση διαδέχεται την άλλη».

Η συγκεκριμένη προσέγγιση είναι αντιδημοφιλής στη Γαλλία και προσφέρει νέα επιχειρήματα στους υποψηφίους των πολιτικών άκρων. Η επικεφαλής της ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, του Εθνικού Συναγερμού, η οποία προηγείται με μεγάλη διαφορά στις δημοσκοπήσεις για τον πρώτο γύρο, έχει προτείνει δραστική μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα και σε άλλες μορφές ενέργειας, με ετήσιο κόστος σχεδόν 11 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το κόμμα της. Από την πλευρά του, ο υποψήφιος της ριζοσπαστικής Αριστεράς, Ζαν-Λικ Μελανσόν, έχει δεσμευτεί να επιβάλει ανώτατα όρια στις τιμές και στα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων πετρελαίου.

Η κυβέρνηση έχει απορρίψει και τις δύο προτάσεις, κρίνοντας ότι είτε συνεπάγονται υπερβολικά υψηλές δαπάνες είτε δημιουργούν κινδύνους για τον εφοδιασμό. Αντί αυτών, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις αντιδράσεις, έχει αποδεσμεύσει ποσότητες ντίζελ από τα στρατηγικά αποθέματα και έχει ανακοινώσει μέτρα που δεν επιβαρύνουν άμεσα τον κρατικό προϋπολογισμό.

Η Ιταλία βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της κρίσης, καθώς εισάγει περίπου τα τρία τέταρτα της ενέργειας που καταναλώνει. Συγκαταλέγεται στις χώρες που πλήττονται περισσότερο από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Το Κατάρ έχει παρατείνει έως το τέλος του έτους την κατάσταση ανωτέρας βίας στις παραδόσεις προς την Edison SpA, στερώντας από την ιταλική ενεργειακή εταιρεία 35 φορτία μέσα στη χρονιά. Παράλληλα, περίπου το 60% των εισαγωγών ντίζελ της Ιταλίας προέρχεται από την περιοχή. Ο πληθωρισμός στη χώρα αυξήθηκε στο 5,6% τον Οκτώβριο, κυρίως λόγω της ανόδου των ενεργειακών τιμών.

Για πέντε ημέρες τον περασμένο μήνα, οδηγοί φορτηγών που διαμαρτύρονταν για το υψηλό κόστος των καυσίμων απέκλεισαν κεντρικούς δρόμους εισόδου και εξόδου από τη Νάπολη, καθώς και την περιοχή γύρω από το λιμάνι της Μεσσήνης στη Σικελία, το οποίο συνδέει το νησί με την ηπειρωτική Ιταλία. Η Confcommercio Sicily, η τοπική επιχειρηματική ένωση, υπολόγισε ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μόνο για τη Σικελία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις οδικές μεταφορές, ανήλθαν σε περίπου 50 εκατ. ευρώ μέσα σε πέντε ημέρες.

Περίπου το 70% των φορτηγών στην Ευρώπη ανήκει σε στόλους με λιγότερα από 10 οχήματα. Πρόκειται συχνά για οικογενειακές επιχειρήσεις, οι οποίες δυσκολεύονται να απορροφήσουν τις αυξήσεις στην τιμή του ντίζελ, καθώς διαθέτουν ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους, σύμφωνα με τον Πάτρικ Σούστερ, επικεφαλής εμπορικών δραστηριοτήτων στον τομέα οδικών μεταφορών της Kuehne + Nagel International AG. Το κόστος των καυσίμων έχει αυξηθεί περίπου κατά 20% από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ενώ οι χρεώσεις για τη μεταφορά εμπορευμάτων έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 15%, τροφοδοτώντας πληθωριστικές πιέσεις σε ολόκληρη την οικονομία.

«Για μια εφοδιαστική αλυσίδα που υπάρχει εδώ και 100 χρόνια, δεν υπάρχει εύκολη λύση την οποία μπορείς να εφαρμόσεις από τη μια ημέρα στην άλλη», πρόσθεσε.

Οι κινητοποιήσεις στην Ιταλία τερματίστηκαν όταν η κυβέρνηση διέθεσε περισσότερα από 100 εκατ. ευρώ για φορολογικές ελαφρύνσεις στο ντίζελ και περίπου 70 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της γεωργίας και της αλιείας. Ωστόσο, όπως συμβαίνει και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τέτοιου είδους παρεμβάσεις ενέχουν τον κίνδυνο περαιτέρω αύξησης του ήδη υψηλού δημόσιου χρέους. Η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επιβολή πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή, με στόχο τη μείωση του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος.

Την ίδια ώρα, εντείνονται οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών. Τον περασμένο μήνα, καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου αυξάνονταν απότομα, η Ιταλία κατηγόρησε τη Γερμανία ότι, επειδή δεν είχε γεμίσει επαρκώς τις αποθήκες της πριν από τον χειμώνα, προκαλούσε αγορές πανικού στην αγορά άμεσης παράδοσης, αυξάνοντας το κόστος για όλους.

Η Ευρώπη δεν κάνει αρκετά για να προστατεύσει τους πολίτες και τις βιομηχανίες από την αύξηση του ενεργειακού κόστους, δήλωσε ο υφυπουργός Ενέργειας της Πολωνίας, Βόιτσεχ Βρόχνα. Η χώρα του οδεύει επίσης προς εκλογές το επόμενο έτος.

Επίσης, το ένα πέμπτο των δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού για το τρέχον οικονομικό έτος έχει διατεθεί στην άμυνα, λόγω του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία, στα ανατολικά σύνορα της χώρας, περιορίζοντας σημαντικά τα περιθώρια για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ είχε κινηθεί ταχύτατα, υιοθετώντας σειρά έκτακτων νομοθετικών μέτρων για να περιορίσει τις επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας και στους καταναλωτές. Αυτή τη φορά, αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επικεντρωθεί σε παρεμβάσεις που μπορούν να υλοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο, μεταφέροντας την ευθύνη στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών.

Ο Βρόχνα ανέφερε ότι η βιομηχανία λιπασμάτων έχει εκφράσει έντονες ανησυχίες για τις αυξήσεις των τιμών και τις επιπτώσεις τους στο κόστος των τροφίμων και στην επισιτιστική ασφάλεια. Η νορβηγική χημική εταιρεία Yara International ASA, η οποία διαθέτει 21 εργοστάσια στην Ευρώπη, προειδοποίησε κατά την παρουσίαση των οικονομικών αποτελεσμάτων της τον περασμένο μήνα ότι, εάν οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές, το ενεργειακό της κόστος θα αυξηθεί κατά 450 εκατ. δολάρια σε ετήσια βάση την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου. Παράλληλα, επεκτείνει την παραγωγική της δυναμικότητα σε άλλες περιοχές του κόσμου, μεταξύ των οποίων και το Τέξας, προκειμένου να περιορίσει την εξάρτησή της από τις ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου.

Ο Βρόχνα δήλωσε ότι: «Η κατάσταση είναι πολύ πιο δύσκολη και σοβαρή απ’ ό,τι πριν από χρόνια και πρόσθεσε: «Αφήνουμε χώρο στους λαϊκιστές να κερδίσουν τις εκλογές».

«Το τελευταίο καρφί στο φέρετρο» – Ο κίνδυνος νέας αποβιομηχάνισης

Η απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού LNG από την 1η Ιανουαρίου θα αναγκάσει την Ευρώπη να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές προμήθειας για να καλύψει το κενό, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 15% των συνολικών προμηθειών της ΕΕ.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg, η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με ένα φορτίο LNG κάθε δύο ημέρες. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα χρειαστεί επομένως να εξασφαλίσουν πρόσθετες προμήθειες από τις διεθνείς αγορές, καταβάλλοντας υψηλότερες τιμές.

Σε συνάντηση αξιωματούχων Ενέργειας της ΕΕ στις αρχές Οκτωβρίου, τα κράτη-μέλη συζήτησαν τις ανησυχίες τους για τον εφοδιασμό μετά την εφαρμογή της απαγόρευσης, σύμφωνα με υπόμνημα που περιήλθε στην κατοχή του Bloomberg.

Ωστόσο, ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, επέμεινε πρόσφατα ότι δεν πρόκειται να αλλάξει η προθεσμία της 1ης Ιανουαρίου. «Η απαγόρευση παραμένει σε ισχύ», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου τον περασμένο μήνα.

Η μείωση των εισαγωγών ενέργειας από τη Ρωσία έχει αντισταθμιστεί από την αύξηση των προμηθειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή προκαλεί ανησυχία σε όσους εκτιμούν ότι η Ευρώπη απλώς μεταφέρει την εξάρτησή της σε έναν σύμμαχο, η αξιοπιστία του οποίου τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση.

Νωρίτερα φέτος, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχε απειλήσει να απαγορεύσει τις εξαγωγές ντίζελ, θέτοντας σε κίνδυνο το ήμισυ των ευρωπαϊκών εισαγωγών.

Η απειλή αυτή οδήγησε τις ευρωπαϊκές χώρες στη δέσμευση για αποδέσμευση έκτακτων αποθεμάτων, περιορίζοντας μέρος της αύξησης των τιμών. Παράλληλα, η κατανάλωση στην Ευρώπη παραμένει υποτονική, γεγονός που δείχνει ότι η αγορά ισορροπεί εν μέρει λόγω της μειωμένης ζήτησης. Τα διυλιστήρια σε ολόκληρο τον κόσμο αυξάνουν την παραγωγή καυσίμων, επιδιώκοντας να αξιοποιήσουν τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους και διοχετεύοντας έτσι πρόσθετες ποσότητες στην αγορά.

Οι παράγοντες αυτοί έχουν συμβάλει στην αποκλιμάκωση ορισμένων πιέσεων στην αγορά ντίζελ, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος, καθώς παραμένουν οι απειλές για τον εφοδιασμό από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, αλλά και το ενδεχόμενο χαμηλότερων θερμοκρασιών τους επόμενους μήνες.

Μια συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ θεωρείται καθοριστική για την αποκλιμάκωση της κρίσης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Σούστερ της Kuehne + Nagel, ακόμη και αν αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στα Στενά, θα χρειαστούν έως και έξι μήνες για να αποτυπωθεί η αλλαγή στις τιμές του ντίζελ στην Ευρώπη.

«Ανησυχώ πάρα πολύ που, τόσο καιρό μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία, εξακολουθούμε απλώς να αλλάζουμε την πηγή της εξάρτησής μας», δήλωσε στους δημοσιογράφους τον Οκτώβριο η υπουργός Ενέργειας της Σουηδίας, Έμπα Μπους. «Δεδομένης της εμπλοκής των ΗΠΑ γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, έχει αποδειχθεί ότι αυτή η αλλαγή είναι, το λιγότερο, προβληματική».

Ο συνδυασμός της δραστικής μείωσης της βιομηχανικής ενεργειακής ζήτησης και των ήπιων καιρικών συνθηκών επέτρεψε στην Ευρώπη να ξεπεράσει τον χειμώνα του 2022-2023, σύμφωνα με την Κορμπό. Ωστόσο, η μείωση της ζήτησης είχε προκαλέσει και μόνιμες απώλειες στη βιομηχανική παραγωγή, ενώ η Ευρώπη δεν έχει πλέον περιθώρια για περαιτέρω απώλειες.

«Δεν είναι ότι ακριβώς πριν από τον πόλεμο στο Ιράν βρισκόμασταν σε μια εξαιρετική κατάσταση, όπου τα ενεργειακά προβλήματα είχαν επιλυθεί και απολαμβάναμε διεθνώς ανταγωνιστικές τιμές», δήλωσε ο Νίκος Κεραμίδας, γενικός διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Metlen Energy & Metals, η οποία λειτουργεί στην Ελλάδα τη μοναδική πλήρως καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής αλουμινίου στην ΕΕ. «Ελπίζουμε ασφαλώς ότι θα ληφθούν ορισμένα μέτρα για να περιοριστούν αυτές οι επιπτώσεις».

Ο Κεραμίδας ζητά μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, προειδοποιώντας ότι, σε διαφορετική περίπτωση, «δεν μπορώ να φανταστώ ότι δεν θα δούμε και άλλα λουκέτα στην Ευρώπη».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να αποτρέψει μια νέα ενεργειακή κρίση στο μέλλον, επιταχύνοντας την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ώστε να περιορίσει την εξάρτησή της από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι δικές της προβλέψεις δείχνουν σημαντική μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου τα επόμενα χρόνια, ενώ παράλληλα επιχειρεί να επιταχύνει τον εξηλεκτρισμό του ενεργειακού συστήματος.

Επιπλέον ο Σιουρ Γένσεν, επικεφαλής του τομέα αγορών της σουηδικής ενεργειακής εταιρείας Vattenfall AB δήλωσε ότι: «Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε περισσότερα» και πρόσθεσε ότι: «Πιστεύω ότι μέσα σε μια περίοδο ίσως μόλις πέντε ετών θα μπορούσαμε ουσιαστικά να απαλλαγούμε σχεδόν από όλες τις εισαγωγές LNG».

Για ορισμένες επιχειρήσεις, ωστόσο, οι αλλαγές αυτές θα έρθουν πολύ αργά. Η γερμανική βιομηχανία πορσελάνης Kahla Porzellan, στο κρατίδιο της Θουριγγίας, κατασκευάζει εδώ και σχεδόν δύο αιώνες σερβίτσια με σχέδια μπαρόκ και αρ ντεκό. Ωστόσο, το μηνιαίο κόστος φυσικού αερίου έφτασε πρόσφατα έως και τα 180.000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 70% του λειτουργικού της κόστους, σύμφωνα με ανακοίνωση του διαχειριστή αφερεγγυότητας της εταιρείας. Η επιχείρηση αναμένεται να σταματήσει τη λειτουργία της έως το τέλος του έτους, αφήνοντας χωρίς εργασία 100 εργαζομένους.

«Η πρόσφατη αύξηση του ενεργειακού κόστους ήταν σημαντική», δήλωσε στο Bloomberg ο διαχειριστής αφερεγγυότητας, Ρολφ Ρόμπαχ. «Ήταν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο».