Σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση κρατικής γης και πολύχρονες καθυστερήσεις σε κρίσιμες διαδικασίες καταγράφει η νέα ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, με αριθμό ΕΕ-ΕΥ 05/2026, η οποία δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα και αφορά έλεγχο στο Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας.

Η έκθεση σκιαγραφεί μια εικόνα συσσωρευμένων προβλημάτων που εκτείνονται από την είσπραξη εσόδων μέχρι τις επιτάξεις ιδιωτικής περιουσίας και τις αναγκαστικές πωλήσεις.

Εκρηκτική αύξηση ανείσπρακτων οφειλών

Στο τέλος του 2024, τα ανείσπρακτα έσοδα του Τμήματος ανήλθαν σε 18,5 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση περίπου 3 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η συντριπτική πλειονότητα –ποσοστό 74%– αφορά μισθώματα κρατικής γης, κυρίως από ιδιώτες.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι, ενώ τα προσδοκώμενα ετήσια έσοδα από μισθώσεις ανέρχονται σε περίπου 4,2 εκατ. ευρώ, οι πραγματικές εισπράξεις τα τελευταία δύο χρόνια περιορίστηκαν στα 2,8 εκατ. ευρώ ετησίως. Αυτό μεταφράζεται σε εισπραξιμότητα μόλις 67%, με αποτέλεσμα οι οφειλές να διογκώνονται διαρκώς. Το ύψος των ανείσπρακτων μισθωμάτων ισοδυναμεί πλέον με περισσότερα από τρία έτη αναμενόμενων εσόδων.

Σε επίπεδο επαρχιών, το μεγαλύτερο ποσοστό οφειλών καταγράφεται στη Λεμεσό (42%), ενώ Λευκωσία και Πάφος κινούνται μεταξύ 20% και 30%. Λάρνακα και Αμμόχωστος παραμένουν κάτω από το 10%. Στην περίπτωση της Λεμεσού, η αύξηση αποδίδεται κυρίως σε συγκεκριμένη αναδρομική αναθεώρηση μισθώματος εντός του 2024.

Αναμονή οκτώ ετών για μια μίσθωση

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο χρόνος εξέτασης αιτήσεων για μίσθωση κρατικής γης, ο οποίος ξεπερνά κατά μέσο όρο τα οκτώ έτη. Η διαδικασία διάθεσης γης, η ελλιπής καταγραφή της διαθέσιμης περιουσίας του κράτους και οι αδυναμίες του Συστήματος Πληροφοριών Γης επηρεάζουν, σύμφωνα με την έκθεση, τόσο τη διαφάνεια όσο και την αποτελεσματικότητα.

Πάνω από 1.100 υποθέσεις παράνομων επεμβάσεων

Στις 31 Δεκεμβρίου 2024 εκκρεμούσαν 1.127 υποθέσεις παράνομων επεμβάσεων σε κρατική γη. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι φάκελοι παραμένουν ανοιχτοί για 15 και πλέον χρόνια, χωρίς ουσιαστική πρόοδο. Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι η πλήρης καταγραφή των επεμβάσεων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί σε όλη την ελεύθερη Κύπρο, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ο πραγματικός αριθμός να είναι μεγαλύτερος.

Επιτάξεις χωρίς ενεργά διατάγματα και αποζημιώσεις μετά από δεκαετίες

Σοβαρά ζητήματα εντοπίζονται και στις επιτάξεις ιδιωτικής περιουσίας για σκοπούς άμυνας. Καταγράφονται περιπτώσεις χρήσης γης χωρίς εν ισχύ διατάγματα, καθώς και μεγάλες χρονικές αποστάσεις μεταξύ της λήξης ενός διατάγματος και της έκδοσης νέου, με το κράτος να συνεχίζει τη χρήση της περιουσίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καθυστέρηση στην καταβολή αποζημιώσεων έφτασε τα 22 χρόνια από την αρχική αίτηση. Από δειγματοληπτικό έλεγχο έντεκα υποθέσεων στη Λευκωσία, ο μέσος χρόνος παραμονής φακέλου στον Κλάδο Εκτιμήσεων άγγιξε τους 97 μήνες, ενώ καταγράφηκαν και ακραίες περιπτώσεις άνω των 17 ετών.

Παράλληλα, διαπιστώνονται περιπτώσεις μακροχρόνιας χρήσης ιδιωτικών τεμαχίων από τη δεκαετία του 1960 και του 1970, με συνεχείς παρατάσεις επιτάξεων, πρακτική που –κατά την Ελεγκτική Υπηρεσία– προσομοιάζει με μόνιμη αφαίρεση δικαιώματος χρήσης και θα έπρεπε να οδηγήσει σε απαλλοτρίωση.

Αναγκαστικές πωλήσεις και χωρομετρικές εκκρεμότητες

Στο πεδίο των αναγκαστικών πωλήσεων, οι εκκρεμείς αιτήσεις στο τέλος του 2024 ανέρχονταν σε 9.146, με ορισμένες υποθέσεις να παραμένουν ανοικτές από το 1973. Σημαντικό μέρος της καθυστέρησης αποδίδεται στον χρόνο που απαιτείται για εκτιμήσεις, αλλά και σε προβλήματα στη διανομή των ποσών στους δικαιούχους.

Όσον αφορά τις χωρομετρικές εργασίες, οι εκκρεμείς αιτήσεις στο τέλος του 2023 προσέγγιζαν τις 25.000. Κάθε χρόνο υποβάλλονται περίπου 15.000 νέες αιτήσεις, ενώ διεκπεραιώνονται γύρω στις 13.000, με μέσο χρόνο ολοκλήρωσης το ενάμιση έτος. Στις διαφορές συνόρων, ο μέσος χρόνος εξέτασης αγγίζει τη δεκαετία.

Έκκληση για ριζικές αλλαγές

Η εικόνα που διαμορφώνεται, σύμφωνα με την έκθεση, είναι αυτή μιας υπηρεσίας με διαχρονικές δυσλειτουργίες που επηρεάζουν άμεσα τα δημόσια έσοδα και τα δικαιώματα των πολιτών. Οι καθυστερήσεις δεν περιορίζονται σε μεμονωμένους τομείς, αλλά διαπερνούν οριζόντια τη λειτουργία του Τμήματος, επιβαρύνοντας και άλλες κρατικές υπηρεσίες.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία υπογραμμίζει την ανάγκη εκσυγχρονισμού διαδικασιών, καθορισμού σαφών χρονοδιαγραμμάτων και υιοθέτησης μετρήσιμων στόχων, τονίζοντας ότι η απλή διαπίστωση των προβλημάτων δεν αρκεί χωρίς ουσιαστικές και άμεσες παρεμβάσεις.