Πρόταση για ριζική αναμόρφωση του δεύτερου συνταξιοδοτικού πυλώνα στην Κύπρο υπέβαλε στο Υπουργείο Εργασίας ο καθηγητής Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Ανδρέας Μιλιδώνης, εισηγούμενος την καθιέρωση της υποχρεωτικής αυτόματης εγγραφής όλων των νέων εργαζομένων σε ταμεία προνοίας, με δυνατότητα αποχώρησης (opt-out), καθώς και την ενίσχυση της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης μέσω κοινής χρηματοδότησης από εργαζόμενους, εργοδότες και κράτος.

Η πρόταση, η οποία βασίζεται σε διεθνείς βέλτιστες πρακτικές και στο έργο του Νομπελίστα Οικονομικών Richard Thaler, αποσκοπεί στη βελτίωση της μελλοντικής συνταξιοδοτικής επάρκειας μέσω της ενίσχυσης του δεύτερου συνταξιοδοτικού πυλώνα.

Σύμφωνα με τον κ. Μιλιδώνη, κάθε νέος εργαζόμενος θα εγγράφεται αυτόματα σε ταμείο προνοίας με την έναρξη της εργοδότησής του, διατηρώντας το δικαίωμα να αποχωρήσει εφόσον το επιθυμεί. Όπως επισημαίνει, το μοντέλο εφαρμόστηκε με επιτυχία στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 2012, οδηγώντας σε αύξηση της συμμετοχής των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια από 42% σε 86% μέσα σε μία δεκαετία.

Εισφορές από εργοδότες έως 5% του μισθού

Στο πλαίσιο της πρότασης, οι εργοδότες καλούνται να καταβάλλουν εισφορά ίση με εκείνη των εργαζομένων, μέχρι ποσοστό 3%-5% του ακαθάριστου μισθού, με σταδιακή εφαρμογή.

Ο καθηγητής παραπέμπει στο παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου οι εργοδότες καταβάλλουν υποχρεωτική εισφορά ύψους 12%, σημειώνοντας ότι το σύστημα, σε συνδυασμό με την ανεξάρτητη εποπτεία και τις επενδύσεις των ταμείων, έχει οδηγήσει τον συνταξιοδοτικό τομέα να αντιστοιχεί πλέον στο 150% του ΑΕΠ της χώρας. Αντίστοιχα, στην Κύπρο το μέγεθος του δεύτερου πυλώνα ανέρχεται περίπου στο 15% του ΑΕΠ, γεγονός που, όπως αναφέρει, καταδεικνύει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης.

Ο ίδιος εκτιμά ότι τα φορολογικά οφέλη που προκύπτουν για τις κυπριακές επιχειρήσεις από τη φορολογική μεταρρύθμιση που τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2026 μπορούν να αντισταθμίσουν το κόστος των πρόσθετων εργοδοτικών εισφορών.

Πρόταση για κρατική ενίσχυση έως €1.000 ετησίως

Κεντρικό στοιχείο της εισήγησης αποτελεί η συμμετοχή του κράτους στη συνταξιοδοτική αποταμίευση μέσω επιστρεφόμενης πίστωσης φόρου εισοδήματος.

Συγκεκριμένα, προτείνεται το κράτος να καταβάλλει ποσό ίσο με το 50% της εισφοράς του εργαζομένου, με ανώτατο όριο περίπου €1.000 ετησίως ανά δικαιούχο. Σύμφωνα με τον κ. Μιλιδώνη, το μέτρο στοχεύει κυρίως στην κάλυψη του κενού φορολογικών κινήτρων που αντιμετωπίζουν οι χαμηλόμισθοι, οι οποίοι σήμερα δεν επωφελούνται ουσιαστικά από τις υφιστάμενες φορολογικές εκπτώσεις.

Όπως υποστηρίζει, η δημοσιονομική επίπτωση της πρότασης θα είναι περιορισμένη και θα επικεντρώνεται κυρίως στους χαμηλόμισθους, ενώ μακροπρόθεσμα αναμένεται να μειώσει τον κίνδυνο συνταξιοδοτικής ανεπάρκειας και, κατ' επέκταση, την ανάγκη κρατικής στήριξης μέσω κοινωνικών επιδομάτων.

Για τους εργαζόμενους που ήδη επωφελούνται από τη φορολογική έκπτωση στις εισφορές προς ταμεία προνοίας, η προτεινόμενη πίστωση φόρου θα συμψηφίζεται με το υφιστάμενο φορολογικό κίνητρο, ώστε να αποφεύγεται η διπλή κρατική ενίσχυση.

Πρόσθετες εισηγήσεις

Πέραν των οικονομικών κινήτρων, ο καθηγητής εισηγείται σειρά συμπληρωματικών μέτρων για την ενίσχυση του συνταξιοδοτικού συστήματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενίσχυση της χρηματοοικονομικής παιδείας, η δημιουργία ανεξάρτητης εποπτικής αρχής για τα συνταξιοδοτικά προϊόντα, η απαγόρευση δανεισμού ή υποθήκευσης των αποταμιεύσεων στα ταμεία προνοίας, καθώς και η απαγόρευση πρόωρης πρόσβασης στα συσσωρευμένα ποσά πριν από τη συνταξιοδότηση. Σε περίπτωση αλλαγής εργοδότη, προτείνεται η μεταφορά του συσσωρευμένου ποσού σε νέο ταμείο προνοίας.

Πώς θα λειτουργεί το μοντέλο

Σύμφωνα με τα παραδείγματα που παραθέτει ο κ. Μιλιδώνης, η κρατική και εργοδοτική στήριξη θα συνδέεται άμεσα με το ύψος της εισφοράς του εργαζομένου.

Για εργαζόμενο με εισόδημα κάτω από το αφορολόγητο όριο, ετήσια εισφορά €2.000 στο ταμείο προνοίας θα συνοδεύεται από κρατική ενίσχυση €1.000 και εργοδοτική εισφορά €600, εφόσον αυτή αντιστοιχεί στο 3% του μισθού.

Αντίστοιχα, εργαζόμενος με την ίδια μισθολογική βάση αλλά ετήσια εισφορά €500 θα λαμβάνει κρατική ενίσχυση €250 και εργοδοτική εισφορά €500, ανάλογα με το ύψος της προσωπικής του συνεισφοράς.

Για εργαζόμενους με υψηλότερα εισοδήματα, όπως στην περίπτωση ετήσιου εισοδήματος €50.000, η εργοδοτική εισφορά θα εξακολουθεί να καταβάλλεται, ενώ η κρατική ενίσχυση θα συμψηφίζεται με το υφιστάμενο φορολογικό όφελος που ήδη απολαμβάνουν μέσω της έκπτωσης των συνταξιοδοτικών εισφορών από τον φόρο εισοδήματος.