Το Cyprus Forum 2026 ξεκίνησε στις 28 Σεπτεμβρίου στο Landmark Nicosia, με τους εναρκτήριους χαιρετισμούς στις 29 Σεπτεμβρίου, φέρνοντας κοντά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Ευρωπαίους Επιτρόπους, υπουργούς, διπλωμάτες, Ευρωβουλευτές, ακαδημαϊκούς και την κοινωνία των πολιτών σε περισσότερες από 20 συνεδρίες για την οικονομία, την ασφάλεια, τη μετανάστευση, τη δημοκρατία, την ενέργεια, την τεχνολογία και το κράτος δικαίου στην Ευρώπη. Η ημέρα έκλεισε με το τρίτο ετήσιο Βραβείο Ειρήνης και Δημοκρατίας, που τίμησε τον τέως Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου, καθώς και τον Κώστα Γαβριηλίδη με ειδικό Βραβείο Ζωής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Έναρξη: η δημοκρατία ως κάτι που κάνουμε

Καλωσορίζοντας τους συμμετέχοντες, ο Δρ Νικόλας Κυριακίδης, Εκτελεστικός Πρόεδρος του Cyprus Forum, επανήλθε στην ιδέα που βρίσκεται στον πυρήνα του Forum: οι πολιτικές που διαμορφώνουν τη ζωή μας δεν πρέπει να αποφασίζονται πίσω από κλειστές πόρτες.

«Η δημοκρατία δεν είναι κάτι που έχουμε, αλλά κάτι που κάνουμε», δήλωσε. Υπερασπίστηκε τη διαφωνία ως μέρος της δημοκρατικής ζωής, σημειώνοντας ότι μια χώρα όπου όλοι συμφωνούν δεν είναι δημοκρατία, αλλά σιωπή. Αναφερόμενος στις δύσκολες τελευταίες ημέρες, αναγνώρισε ότι άνθρωποι τους οποίους το Forum σέβεται βαθιά αποφάσισαν να μην παραστούν και δήλωσε ότι η απόφασή τους γίνεται σεβαστή.

Στον εναρκτήριο χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι, παρά τα προβλήματά της, η κυπριακή δημοκρατία δεν βρίσκεται σε παρακμή, αλλά δοκιμάζεται: από την αμφισβήτηση των θεσμών, από τη σχέση των πολιτών με την πολιτική και από τις νέες τεχνολογίες. Παρουσίασε μέτρα για να έρθουν οι πολίτες πιο κοντά στη λήψη αποφάσεων, μεταξύ των οποίων η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία, η αυτόματη εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους, αλλαγές στο ηλικιακό όριο εκλογής και μια πλατφόρμα ηλεκτρονικής διαβούλευσης (e-democracy).

«Σας θεωρούμε εταίρους, συνοδοιπόρους στην αλλαγή και τη βελτίωση των δημοκρατικών θεσμών», είπε ο Πρόεδρος στο Forum.

Οι επιλογές της Ευρώπης, από την οπτική της Κύπρου

Στην κεντρική ομιλία Zeno of Citium, η τέως Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μαριλένα Ραούνα παρουσίασε την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ ως απόδειξη αποτελεσματικής εθνικής διακυβέρνησης: 181 ημέρες, 27 συμφωνίες με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 1.040 συναντήσεις στις Βρυξέλλες και η πρώτη σύνοδος κορυφής ηγετών που φιλοξένησε η Κύπρος. «Η πρόκληση τώρα είναι να μετατρέψουμε έξι μήνες εξαιρετικής κινητοποίησης σε μια διαρκή κουλτούρα αποτελεσματικής διακυβέρνησης», ανέφερε.

Ο Ευρωβουλευτής Κώστας Μαυρίδης υποστήριξε τη δημιουργία Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης, τονίζοντας ότι «η ασφάλεια της Ευρώπης δεν μπορεί πλέον να ανατίθεται σε άλλους». Η Θέμις Χριστοφίδου, Γενική Διευθύντρια Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έθεσε το δικαίωμα παραμονής στο επίκεντρο της πολιτικής συνοχής, σημειώνοντας ότι σχεδόν 150 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζουν σε περιοχές που έχουν χάσει πληθυσμό τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Τρία μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απευθύνθηκαν στο Forum με βιντεοσκοπημένο μήνυμα. Ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος Ραφαέλε Φίτο ανέδειξε τη χρηματοδότηση σχεδόν 1 δισ. ευρώ από την πολιτική συνοχής για την Κύπρο και προέτρεψε για έγκαιρη προετοιμασία του εθνικού και περιφερειακού σχεδίου εταιρικής σχέσης. Η Επίτροπος για τη Μεσόγειο Ντουμπράβκα Σούιτσα περιέγραψε την Κύπρο ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Κόλπου. Ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών Δρ Κώστας Καδής αναφέρθηκε στο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς και στη νέα Διεθνή Συμμαχία για τους Ωκεανούς, στην οποία έχει ενταχθεί η Κύπρος.

Όλη η ημέρα

Παράλληλες συνεδρίες στις αίθουσες Zeno και Aphrodite μετέτρεψαν αυτές τις θεματικές σε συγκεκριμένα ερωτήματα πολιτικής για την Κύπρο.

Οικονομία και ανταγωνιστικότητα. Οι ομιλητές ζήτησαν χαμηλότερες τιμές ηλεκτρισμού, μετατόπιση των επενδύσεων από τα ακίνητα προς την τεχνολογία και τις υπηρεσίες, καθώς και μεγαλύτερη έμφαση στα ταλέντα. Ο Μιχάλης Σαρρής προειδοποίησε ότι η αυξανόμενη ανισότητα είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της χώρας.

Ασφάλεια και γεωπολιτική. Τα πάνελ για την ουδετερότητα και τις υβριδικές απειλές, τη διεύρυνση της ΕΕ, τις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ και μια νέα αντίληψη για την ασφάλεια συμφώνησαν ότι η ανθεκτικότητα μετρά περισσότερο από την ουδετερότητα και ότι η Ευρώπη πρέπει να οικοδομήσει έναν ισχυρότερο δικό της πυλώνα μέσα στη διατλαντική σχέση.

Μετανάστευση. Ο Υφυπουργός Δρ Νικόλας Α. Ιωαννίδης, η Caritas και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) Κύπρου συζήτησαν για μετεγκαταστάσεις, επιστροφές, νέες νόμιμες οδούς και ένταξη, με κοινή έμφαση στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Ενέργεια, νερό και κλίμα. Οι συζητήσεις κάλυψαν τον Great Sea Interconnector, τον τερματικό σταθμό LNG στο Βασιλικό, μια εθνική στρατηγική για το νερό και το δημοσιονομικό κόστος του κλιματικού κινδύνου. Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων σημείωσε ότι η κατανάλωση πόσιμου νερού έχει αυξηθεί 3,3 φορές μέσα σε 35 χρόνια.

Τεχνολογία και παραπληροφόρηση. Ομιλητές από τη Γαλλική Πρεσβεία, τη Βρετανική Ύπατη Αρμοστεία και κυπριακούς θεσμούς αναφέρθηκαν στην ψηφιακή κυριαρχία, την παραπληροφόρηση και τις προκαταλήψεις της τεχνητής νοημοσύνης, με την Επίτροπο Ισότητας των Φύλων Τζώσι Χριστοδούλου να δηλώνει ξεκάθαρα ότι «η τεχνητή νοημοσύνη έχει προκαταλήψεις».

Δημοκρατία, θεσμοί και κράτος δικαίου. Ο Επίτροπος του Πολίτη, ο Επίτροπος Διαφάνειας, ο Επίτροπος Νομοθεσίας, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων συζήτησαν για τη λογοδοσία, τη συμμετοχή, τη δημόσια εμπιστοσύνη και τη μεταρρύθμιση του κράτους.

Ο Διαπραγματευτής Μενέλαος Μενελάου συμμετείχε επίσης σε συζήτηση (fireside discussion) με τον Δρ Κυριακίδη για το Κυπριακό, δηλώνοντας ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ «δεν θα εγκαταλείψει την προσπάθεια».

Βραβείο Ειρήνης και Δημοκρατίας

Το Οξυγόνο για τη Δημοκρατία απένειμε για τρίτη συνεχή χρονιά το Βραβείο Ειρήνης και Δημοκρατίας, τιμώντας τον τέως Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου. Ειδικό Βραβείο Ζωής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που απονέμεται μόνο φέτος, δόθηκε στον Κώστα Γαβριηλίδη, συνιδρυτή του Accept – ΛΟΑΤΙ Κύπρου. Και τα δύο βραβεία απονεμήθηκαν μετά θάνατον και τα παρέλαβαν εκπρόσωποι των τιμώμενων.

Το βραβείο τιμά κάθε χρόνο έναν Ελληνοκύπριο και έναν Τουρκοκύπριο. Φέτος, η οικογένεια του Τουρκοκύπριου τιμώμενου ζήτησε να μην απονεμηθεί το βραβείο αυτή τη στιγμή, και το Οξυγόνο για τη Δημοκρατία σέβεται την επιθυμία της χωρίς επιφυλάξεις.

«Δεν τιμούμε την ειρήνη αφηρημένα», δήλωσε ο Δρ Κυριακίδης. «Τιμούμε ανθρώπους που εργάστηκαν γι' αυτήν στην πράξη, συχνά κόντρα στο ρεύμα της εποχής τους και συχνά με προσωπικό κόστος. Το παράδειγμά τους μετρά σήμερα περισσότερο από οποιαδήποτε ομιλία θα μπορούσαμε να κάνουμε για τη συμφιλίωση.»

Ο Γιώργος Βασιλείου (1931–2026), Πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 1988 έως το 1993, επανεκκίνησε τον διάλογο με την τουρκοκυπριακή πλευρά, ίδρυσε το Πανεπιστήμιο Κύπρου και, ως επικεφαλής διαπραγματευτής, οδήγησε την Κύπρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τιμάται για μια δημόσια ζωή αφιερωμένη στην επιλογή λύσεων αντί της αντιπαράθεσης και για την αδιάλειπτη πίστη του ότι οι Κύπριοι και των δύο κοινοτήτων μοιράζονται ένα κοινό μέλλον.

Ο Κώστας Γαβριηλίδης (1977–2026), συνιδρυτής και πρώτος πρόεδρος του Accept – ΛΟΑΤΙ Κύπρου, διοργάνωσε το πρώτο Cyprus Pride το 2014 και διετέλεσε Σύμβουλος του Προέδρου για θέματα πολυπολιτισμικότητας, αποδοχής και διαφορετικότητας από το 2018 έως το 2023. Τιμάται επειδή μια δημοκρατία κρίνεται από τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους στο περιθώριο, και επειδή αφιέρωσε τη ζωή του στο να μικρύνει αυτό το περιθώριο.

Αναφερόμενος στα γεγονότα των τελευταίων ημερών, ο Δρ Κυριακίδης δήλωσε: «Δεν θα μπούμε στη συζήτηση για το ποια πλευρά είχε δίκιο σε σχέση με τον τίτλο. Αναγνωρίζουμε, ωστόσο, ότι ο τρόπος με τον οποίο χειριστήκαμε το θέμα πλήγωσε την εμπιστοσύνη ανθρώπων με τους οποίους έχουμε χτίσει σχέσεις εδώ και πολλά χρόνια. Αυτή είναι δική μας ευθύνη και θα την επανορθώσουμε.»