Σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο εξετάζονται και εγκρίνονται οι πολεοδομικές παρεκκλίσεις στην Κύπρο θέτει η νέα έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, προειδοποιώντας ότι ένας μηχανισμός που θεσπίστηκε για εξαιρετικές περιπτώσεις κινδυνεύει να λειτουργεί ως εναλλακτική οδός αδειοδότησης.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση 20 κατοικιών στην επαρχία Λεμεσού, οι οποίες ανεγέρθηκαν χωρίς τις απαιτούμενες άδειες εκτός οικιστικής ζώνης και εγκρίθηκαν εκ των υστέρων από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 8 Φεβρουαρίου 2023, μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών.
Η ανάπτυξη περιλάμβανε κατοικίες με πισίνες, δρόμους, πεζοδρόμια και άλλες υποδομές, χαρακτηριστικά που, σύμφωνα με τον Γενικό Ελεγκτή, παραπέμπουν ουσιαστικά σε οργανωμένο οικισμό που δημιουργήθηκε χωρίς προηγούμενη αδειοδότηση. Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τις αιτήσεις έπειτα από θετική εισήγηση του Συμβουλίου Μελέτης Παρεκκλίσεων (ΣΥΜΕΠΑ). Η υπόθεση παραπέμφθηκε από την Ελεγκτική Υπηρεσία στην Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς στις 27 Ιουνίου 2024.
139 εγκρίσεις για κατοικίες εκτός ορίων ανάπτυξης
Τα στοιχεία της έκθεσης αποτυπώνουν τη συχνότητα με την οποία χρησιμοποιείται ο μηχανισμός των παρεκκλίσεων για μεμονωμένες κατοικίες.
Κατά την περίοδο 2020-2023, το ΣΥΜΕΠΑ εξέτασε 633 αιτήσεις, εκ των οποίων οι 259 αφορούσαν μεμονωμένες κατοικίες. Από αυτές, οι 139 εγκρίθηκαν, γεγονός που, σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπίζονται ως εξαιρετικές.
Την ίδια περίοδο, το ΣΥΜΕΠΑ διαφοροποιήθηκε από την Πολεοδομική Αρχή σε 90 από τις συνολικά 627 εισηγήσεις που εξετάστηκαν. Ο Γενικός Ελεγκτής τονίζει ότι, όταν η τελική απόφαση αποκλίνει ουσιαστικά από τις τεχνικές απόψεις των αρμόδιων υπηρεσιών, πρέπει να καταγράφεται με σαφήνεια η αιτιολόγηση.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι η εκ των υστέρων νομιμοποίηση αυθαίρετων αναπτύξεων μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η παραβίαση των κανόνων τελικά επιβραβεύεται, εις βάρος όσων συμμορφώνονται εξαρχής με τη νομοθεσία.
Από αποθήκες σε υπεραγορά
Άλλη περίπτωση που εξετάστηκε αφορά υποστατικά σε βιομηχανική ζώνη, τα οποία είχαν αδειοδοτηθεί ως αποθήκες, αλλά λειτουργούσαν αυθαίρετα ως υπεραγορά.
Προηγούμενες αιτήσεις για αλλαγή χρήσης είχαν απορριφθεί το 2012 και το 2014, ενώ είχαν εκδοθεί και δύο ειδοποιήσεις επιβολής. Παρά τις αρνητικές θέσεις της Πολεοδομικής Αρχής και τις επισημάνσεις για επιπτώσεις στον σχεδιασμό της περιοχής, το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε την έκδοση προσωρινής πολεοδομικής άδειας διάρκειας τεσσάρων ετών, με το Υπουργικό Συμβούλιο να υιοθετεί την εισήγηση.
Ωστόσο, η άδεια δεν εκδόθηκε τελικά, καθώς ο αιτητής δεν κατέβαλε τα €400.000 που είχαν τεθεί ως αντισταθμιστικό μέτρο ούτε τα €97.615 για την άρση επεμβάσεων σε χώρο πρασίνου.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει επίσης περίπτωση κατά την οποία το ΣΥΜΕΠΑ ενέκρινε ομόφωνα αίτηση χωρίς να έχει υποβληθεί και αξιολογηθεί η απαιτούμενη Μελέτη Εκτίμησης των Επιπτώσεων στο Περιβάλλον.
Καθυστερήσεις έως 11 χρόνια
Προβληματισμό προκαλεί και ο χρόνος εξέτασης των αιτήσεων, ο οποίος, σύμφωνα με την έκθεση, κυμαίνεται από μερικούς μήνες έως και 11 χρόνια.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση σχολής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, για την οποία υποβλήθηκε αίτηση παρέκκλισης το 2010. Η υπόθεση αφορούσε, μεταξύ άλλων, υπέρβαση του συντελεστή δόμησης και της κάλυψης, ανεπαρκείς χώρους στάθμευσης και αυθαίρετες τροποποιήσεις.
Η Πολεοδομική Αρχή χρειάστηκε 11 χρόνια για να υποβάλει την έκθεσή της στο ΣΥΜΕΠΑ. Η αίτηση εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο το 2021 και η πολεοδομική άδεια εκδόθηκε τελικά το 2023. Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, δεν προκύπτει ότι στο μεταξύ λήφθηκαν μέτρα πολεοδομικού ελέγχου για τις αυθαίρετες επεμβάσεις.
Προειδοποίηση για τον πολεοδομικό σχεδιασμό
Στον πρόλογο της έκθεσης, ο Γενικός Ελεγκτής υπογραμμίζει ότι οι παρεκκλίσεις θεσπίστηκαν για ειδικές περιπτώσεις που δικαιολογούνται επαρκώς και όχι για να λειτουργούν ως παράλληλο σύστημα αδειοδότησης.
Επισημαίνει ότι η εκ των υστέρων έγκριση παράνομων κατασκευών, έπειτα από χρόνια λειτουργίας και διαδοχικές αιτήσεις, κινδυνεύει να υπονομεύσει την αξιοπιστία του πολεοδομικού πλαισίου, την ίση μεταχείριση και τον υγιή ανταγωνισμό.
Ο έλεγχος βασίστηκε σε στοιχεία των μητρώων του ΣΥΜΕΠΑ και σε δειγματοληπτική εξέταση 17 αιτήσεων της περιόδου 2020-2023, με έμφαση σε περιπτώσεις διαφωνίας μεταξύ του Συμβουλίου και της Πολεοδομικής Αρχής, καθώς και σε αιτήσεις που επέστρεψαν για επανεξέταση από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία υπογραμμίζει ότι οι αποφάσεις πρέπει να αιτιολογούνται επαρκώς, ιδιαίτερα όταν αποκλίνουν από τις εισηγήσεις των αρμόδιων τεχνικών υπηρεσιών. Προειδοποιεί, παράλληλα, ότι ο πολεοδομικός σχεδιασμός κινδυνεύει να χάσει τον ρόλο του, εάν οι κανόνες προσαρμόζονται στις επιδιώξεις ιδιωτών αντί οι αναπτύξεις να συμμορφώνονται με τα εγκεκριμένα Σχέδια Ανάπτυξης.
