Παρά το γεγονός ότι πραγματοποίησε μόλις το 5% των συνολικών ελέγχων ΦΠΑ το 2024, η Παγκύπρια Μονάδα Ελέγχων (ΠΜΕ) συνέβαλε στο 33% των συνολικών βεβαιώσεων φόρου, επιβεβαιώνοντας την αποτελεσματικότητα της στοχευμένης προσέγγισης που ακολουθεί. Την ίδια ώρα, ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας εντοπίζει σοβαρές αδυναμίες στο ευρύτερο σύστημα φορολογικών ελέγχων, κάνοντας λόγο για πολυετείς καθυστερήσεις, ανεπαρκείς επιτόπιους ελέγχους και αυξημένους κινδύνους απώλειας δημοσίων εσόδων, ενώ εισηγείται ριζική αναδιοργάνωση του πλαισίου ελέγχου του ΦΠΑ.
Σύμφωνα με την έκθεση, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη, ο έλεγχος σε τυχαίο δείγμα φορολογικών φακέλων ανέδειξε σοβαρές αδυναμίες τόσο στην άσκηση των ελέγχων ΦΠΑ όσο και στη συμμόρφωση με το θεσμικό πλαίσιο της έμμεσης και άμεσης φορολογίας.
Μεταξύ άλλων, διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις πολλών ετών στη διενέργεια ουσιαστικών ελέγχων, περιορισμός των ελέγχων σε γραφειακό επίπεδο, ελλιπής τεκμηρίωση για τον τόπο παροχής υπηρεσιών και αμφιβολίες ως προς τον ορθό φορολογικό χειρισμό σύνθετων συναλλαγών, όπως οι ενδοκοινοτικές πράξεις και η εμπορία χρυσού.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι οι αδυναμίες αυτές οδήγησαν σε καταβολή σημαντικών επιστροφών ΦΠΑ χωρίς επαρκή επαλήθευση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χάθηκε η δυνατότητα έγκαιρης βεβαίωσης φόρων λόγω παρέλευσης της εξαετούς προθεσμίας που προβλέπει η νομοθεσία. Παράλληλα, καταγράφηκαν αποκλίσεις μεταξύ δηλώσεων ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος, μη υποβολή οικονομικών καταστάσεων και περιπτώσεις στις οποίες δεν διερευνήθηκαν ευθύνες επαγγελματιών που υπέβαλαν ανακριβείς δηλώσεις.
Θετικά τα πρώτα αποτελέσματα της ΠΜΕ ΦΠΑ
Παρά τις διαπιστωμένες αδυναμίες, η έκθεση καταγράφει ως ιδιαίτερα ενθαρρυντικά τα πρώτα αποτελέσματα της νεοσύστατης Παγκύπριας Μονάδας Ελέγχων (ΠΜΕ) ΦΠΑ.
Όπως αναφέρεται, η ΠΜΕ διενήργησε το 2024 συνολικά 175 ελέγχους, εκ των οποίων οι 112 οδήγησαν σε βεβαίωση φορολογίας ύψους περίπου €10 εκατ. Την ίδια περίοδο, σε παγκύπρια βάση πραγματοποιήθηκαν 3.609 έλεγχοι με συνολικές βεβαιώσεις ΦΠΑ περίπου €30 εκατ.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η ΠΜΕ, παρότι πραγματοποίησε μόλις το 5% των συνολικών ελέγχων, συνέβαλε στο 33% του συνολικού βεβαιωμένου ΦΠΑ. Επιπλέον, οι έλεγχοι της κάλυψαν μόλις το 0,07% των 261.077 εγγεγραμμένων προσώπων στο μητρώο ΦΠΑ, γεγονός που καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα της στοχευμένης προσέγγισης που ακολουθεί.
Ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου σημειώνει ότι η απόφαση του Εφόρου Φορολογίας για τη δημιουργία της ΠΜΕ κινήθηκε προς τη σωστή κατεύθυνση, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για πιο εξειδικευμένους και αποτελεσματικούς ελέγχους.
Έλλειψη τεκμηριωμένης επιλογής υποθέσεων
Η Ελεγκτική Υπηρεσία, ωστόσο, επισημαίνει ότι η επιλογή των ελέγχων της ΠΜΕ για το 2024 επικεντρώθηκε κυρίως σε επιχειρήσεις της οικοδομικής βιομηχανίας και των συμβουλευτικών υπηρεσιών, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκώς η μεθοδολογία επιλογής τους.
Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι η Μονάδα δεν διαθέτει ετήσιο πρόγραμμα ελέγχων και επιβαρύνεται κατά περιόδους με πρόσθετα καθήκοντα, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας της.
Οι συστάσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται την κατάρτιση ετήσιου προγράμματος ελέγχων βάσει αξιολόγησης κινδύνου, την ενίσχυση των επιτόπιων ελέγχων και τη στοχευμένη επανεξέταση υποθέσεων υψηλού δημοσιονομικού κινδύνου, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ενδοκοινοτικών συναλλαγών, ειδικών φορολογικών καθεστώτων και σημαντικών αποκλίσεων μεταξύ άμεσης και έμμεσης φορολογίας.
Επιπλέον, προτείνεται η έκδοση ενιαίων κατευθυντήριων οδηγιών για ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας, η ενίσχυση της συνεργασίας με την Κεντρική Τράπεζα και άλλες αρμόδιες αρχές, καθώς και η ανάπτυξη αποτελεσματικότερων μηχανισμών διασταύρωσης δεδομένων.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία υπογραμμίζει ότι η εφαρμογή των εισηγήσεων αυτών κρίνεται απαραίτητη για την ενίσχυση των διαδικασιών ελέγχου, τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και την αποτελεσματικότερη προστασία των δημοσίων εσόδων.
